जोडशब्द भाग 1 बद्दल माहिती

जोडशब्द भाग 1 बद्दल माहिती

जोडशब्द म्हणजे दोन शब्द एकत्र येऊन तयार झालेली जोडी. हे दोन शब्द बहुधा सारख्याच अर्थाचे, विरुद्ध अर्थाचे किंवा ध्वनीत मिळतेजुळते असतात. मराठी बोलण्यात व लिहिण्यात जोडशब्दांचा वापर खूप होतो – अधूनमधून, आरडाओरडा, कामधंदा, घरदार असे शब्द रोजच्या भाषेत येतात.

स्पर्धा परीक्षेत जोडशब्दांचा अर्थ विचारला जातो. जोडशब्दाचा अर्थ लक्षात ठेवण्याची सोपी पद्धत म्हणजे जोडीतील दोन्ही शब्दांचा अर्थ एकत्र करणे. उदा. घरदार म्हणजे घर व दार – म्हणजेच घर आणि कुटुंब. या लेखात भाग 1 मधील 39 जोडशब्द अर्थासह तक्त्यात दिले आहेत. शेवटी सराव प्रश्नमंजुषा आहे.

जोडशब्द भाग 1 - अधूनमधून, आरडाओरडा, कामधंदा, घरदार यांसारख्या जोडशब्दांची अर्थासह संपूर्ण यादी

जोडशब्द भाग 1 – एका नजरेत

  • जोडशब्द म्हणजे काय: दोन शब्द एकत्र येऊन तयार झालेली जोडी
  • या भागातील जोडशब्द: 39 (अ ते च या अक्षरांपासून सुरू होणारे)
  • मुख्य प्रकार: समानार्थी जोड, विरुद्धार्थी जोड, ध्वनीसदृश जोड
  • परीक्षेतील प्रश्न: जोडशब्दाचा अर्थ किंवा जोडशब्द ओळखणे
  • लक्षात ठेवण्याची पद्धत: जोडीतील दोन्ही शब्दांचा अर्थ एकत्र करणे

जोडशब्द म्हणजे काय व त्याचे प्रकार

जेव्हा दोन शब्द एकत्र येऊन एक अर्थ व्यक्त करतात, तेव्हा त्याला जोडशब्द म्हणतात. हे शब्द स्वतंत्रपणेही वापरता येतात, पण जोडीने वापरले की अर्थ अधिक ठळक होतो. उदा. कामधंदा – काम आणि धंदा एकत्र आले की व्यवसायाचा अर्थ अधिक स्पष्ट होतो.

प्रकार वैशिष्ट्य उदाहरण
समानार्थी जोड दोन्ही शब्दांचा अर्थ सारखाच असतो कामधंदा, घरदार, धनधान्य
विरुद्धार्थी जोड दोन्ही शब्द विरुद्ध अर्थाचे असतात बरावाईट, नफातोटा, उलटा सुलटा
ध्वनीसदृश जोड दोन्ही शब्दांचा ध्वनी मिळताजुळता असतो आरडाओरडा, गाठभेट, खाचखळगे

जोडशब्द भाग 1 – अर्थासह यादी

खालील तक्त्यात भाग 1 मधील सर्व जोडशब्द अर्थासह दिले आहेत. प्रत्येक जोडशब्द वाचताना त्यातील दोन्ही शब्द वेगवेगळे करून पाहा.

जोडशब्द अर्थ
अधूनमधून कधी कधी, मधून मधून
अदलाबदल देवाणघेवाण, एकमेकांत बदल करणे
आरडाओरडा मोठ्याने ओरडणे, गोंधळ
अवतीभवती सभोवताली, आजूबाजूला
अघळपघळ पुष्कळ, विपुल प्रमाणात
उधारउसनवार उधार घेणे, उसने घेणे
आगतस्वागत पाहुण्यांचे स्वागत, आदरातिथ्य
अर्धामुर्धा अर्धवट, अपूर्ण
ओढाताण ओढून ताणून, खेचाखेची
ओबडधोबड असमान, खडबडीत
उरलासूरला शिल्लक राहिलेले, उरलेले
अंगतपंगत घनिष्ठ मैत्री, जवळची सोबत
उलटा सुलटा उलटसुलट, विरुद्ध दिशेने
अलागोला वेगळेपणा, एकटेपणा
ऐसपैस भरपूर, मुबलक प्रमाणात
कुजबुज हळू आवाजात बोलणे, कुजबुजणे
करारमदार करार, ठराव, करारनामा
कामधंदा काम, व्यवसाय, रोजगार
कोडकौतुक लाड, कौतुक, प्रेम
काबराबावरा गोंधळलेला, भांबावलेला
काळासावळा काळ्या रंगाचा, सावळा
किडूक मिडूक लहानसहान वस्तू, किरकोळ सामान
कागदपत्र कागदपत्रे, दस्तऐवज
खाणाखुणा खुणा, चिन्हे, इशारे
खाचखळगे खड्डे, अडथळे, उंचसखलपणा
खेळखंडोबा खेळ, मौजमजा, खेळखंडोबा
खेडेपाडे लहान गावे, खेडी
गल्लीबोळ लहान रस्ते, गल्ल्या, बोळ
गंमतजंमत गंमत, मजा, मनोरंजन
गाठभेट भेट, गाठ पडणे, भेटणे
गोरागोमटा गोरा व सुदृढ, गोरापान
गुरेढोरे गुरे, जनावरे, पशुधन
गणगोत नातेवाईक, गोतावळा, आप्त
गोडीगुलाबी गोड बोलणे, स्नेह, प्रेम
गाजावाजा प्रसिद्धी, डांगोरा, गाजावाजा
घरदार घर, कुटुंब, संसार
चारचौघे सर्व लोक, चारचौघे जण
चालढकल टाळाटाळ, काम पुढे ढकलणे
चूकभूल चूक, भूल, प्रमाद

वाक्यात उपयोग

  • अधूनमधून: तो अधूनमधून गावी येतो.
  • आरडाओरडा: मुलांनी वर्गात आरडाओरडा केला.
  • कामधंदा: त्याने शहरात स्वतःचा कामधंदा सुरू केला.
  • घरदार: त्याने घरदार सोडून नोकरीसाठी शहर गाठले.
  • गोडीगुलाबी: तिने गोडीगुलाबीने सर्वांचे मन जिंकले.

परीक्षेत गोंधळ टाळा

  • जोडशब्द विरुद्ध सामासिक शब्द: जोडशब्दात दोन स्वतंत्र शब्द जोडीने येतात (कामधंदा). सामासिक शब्दात दोन शब्द एकत्र येऊन एकच नवीन शब्द तयार होतो (राजपुत्र). दोन्ही वेगळे आहेत.
  • जोडशब्द विरुद्ध म्हण: म्हण हा पूर्ण वाक्य असतो (उदा. अति तेथे माती). जोडशब्द हा फक्त दोन शब्दांची जोडी असतो (घरदार). म्हणीचा अर्थ लाक्षणिक असतो, जोडशब्दाचा अर्थ बहुधा सरळ असतो.
  • अदलाबदल विरुद्ध देवघेव: अदलाबदल म्हणजे एकमेकांत बदल करणे, तर देवघेव म्हणजे देणे व घेणे. दोन्ही जोडशब्द आहेत, पण अर्थ वेगळे आहेत.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

  • जोडशब्द म्हणजे दोन शब्द एकत्र येऊन तयार झालेली जोडी; प्रकार – समानार्थी, विरुद्धार्थी व ध्वनीसदृश.
  • अधूनमधून – कधी कधी; आरडाओरडा – मोठ्याने ओरडणे; अर्धामुर्धा – अर्धवट; ऐसपैस – भरपूर.
  • कामधंदा – काम व व्यवसाय; घरदार – घर व कुटुंब; गणगोत – नातेवाईक; गुरेढोरे – गुरे व जनावरे.
  • खाचखळगे – खड्डे व अडथळे; खेडेपाडे – लहान गावे; गल्लीबोळ – लहान रस्ते.
  • चूकभूल – चूक व भूल; चालढकल – टाळाटाळ; चारचौघे – सर्व लोक; गोडीगुलाबी – गोड बोलणे.

हेही वाचा

सराव प्रश्नमंजुषा

वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.

गुण: 0/10 | प्रगती: 0/10

1. अधूनमधून या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




अधूनमधून म्हणजे कधी कधी, मधून मधून. मोठ्याने ओरडणे म्हणजे आरडाओरडा, पुष्कळ प्रमाणात म्हणजे अघळपघळ आणि अर्धवट म्हणजे अर्धामुर्धा.

2. आरडाओरडा या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




आरडाओरडा म्हणजे मोठ्याने ओरडणे, गोंधळ. हळू आवाजात बोलणे म्हणजे कुजबुज, गोड बोलणे म्हणजे गोडीगुलाबी आणि खुणा व चिन्हे म्हणजे खाणाखुणा.

3. घरदार या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




घरदार म्हणजे घर, कुटुंब, संसार. लहान गावे म्हणजे खेडेपाडे, काम व व्यवसाय म्हणजे कामधंदा आणि सर्व लोक म्हणजे चारचौघे.

4. कामधंदा या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




कामधंदा म्हणजे काम, व्यवसाय, रोजगार. कागदपत्रे म्हणजे कागदपत्र, लाड व कौतुक म्हणजे कोडकौतुक आणि गोंधळलेला म्हणजे काबराबावरा.

5. गणगोत या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




गणगोत म्हणजे नातेवाईक, गोतावळा, आप्त. गुरे व जनावरे म्हणजे गुरेढोरे, लहान रस्ते म्हणजे गल्लीबोळ आणि खड्डे व अडथळे म्हणजे खाचखळगे.

6. खाचखळगे या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




खाचखळगे म्हणजे खड्डे, अडथळे, उंचसखलपणा. लहानसहान वस्तू म्हणजे किडूक मिडूक, खेळ व मौजमजा म्हणजे खेळखंडोबा आणि भेट व गाठ म्हणजे गाठभेट.

7. चूकभूल या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




चूकभूल म्हणजे चूक, भूल, प्रमाद. टाळाटाळ म्हणजे चालढकल, असमान व खडबडीत म्हणजे ओबडधोबड आणि शिल्लक राहिलेले म्हणजे उरलासूरला.

8. अर्धामुर्धा या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




अर्धामुर्धा म्हणजे अर्धवट, अपूर्ण. भरपूर म्हणजे ऐसपैस, कधी कधी म्हणजे अधूनमधून आणि वेगळेपणा म्हणजे अलागोला.

9. जोडशब्दाचा खालीलपैकी कोणता प्रकार नाही?




जोडशब्दाचे मुख्य प्रकार तीन आहेत – समानार्थी जोड, विरुद्धार्थी जोड आणि ध्वनीसदृश जोड. विभक्ती जोड हा जोडशब्दाचा प्रकार नाही.

10. गोडीगुलाबी या जोडशब्दाचा अर्थ कोणता?




गोडीगुलाबी म्हणजे गोड बोलणे, स्नेह, प्रेम. प्रसिद्धी व डांगोरा म्हणजे गाजावाजा, मोठ्याने ओरडणे म्हणजे आरडाओरडा आणि करार व ठराव म्हणजे करारमदार.

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.