समूहदर्शक शब्द भाग 3 बद्दल संपूर्ण माहिती
समूहदर्शक शब्द भाग 3
Table of Contents
समूहदर्शक शब्द म्हणजे एकाच प्रकारच्या अनेक गोष्टींचा समूह दाखवणारा एकच शब्द. उदा. अनेक सैनिक एकत्र असले, तर त्याला सैनिकांची पलटण म्हणतात; अनेक संत एकत्र जमले, तर त्याला संतांची मांदियाळी म्हणतात. समूह कोणता आहे, हे शब्दावरूनच कळते.
स्पर्धा परीक्षेत समूहदर्शक शब्दांवर समूह दिला जातो व त्याचे नाव निवडायचे असते, किंवा नाव दिले जाते व त्याचा समूह निवडायचा असतो. या भागात पोत्यांची थप्पीपासून संतांची मांदियाळीपर्यंत 22 समूहांची नावे दिली आहेत. पुंडके व भेंडोळी, पेंढी व गंजी, पुंजका व बट यांसारखे सारखे वाटणारे शब्द वेगळे लक्षात ठेवा.

समूहदर्शक शब्द भाग 3 – एका नजरेत
- वारकर्यांची दिंडी: वारकऱ्यांचा समूह
- विचारवंतांची परिषद: विचारवंतांचा समूह
- सैनिकांची पलटण: सैनिकांचा समूह
- तारकांचा पुंज: तारकांचा समूह
- संतांची मांदियाळी: संतांचा समूह
- महिलांचे मंडळ: महिलांचा समूह
- बालवीरांचे पथक: बालवीरांचा समूह
- पैशांचा दौलतजादा: पैशांचा साठा
- नोटांचे पुंडके: नोटांचा समूह
- पणत्यांची माळ: पणत्यांची ओळ
समूहदर्शक शब्द म्हणजे काय
समूहदर्शक शब्द म्हणजे एकाच प्रकारच्या अनेक वस्तू, प्राणी किंवा माणसे यांचा समूह दाखवणारा शब्द. उदा. एक नोट म्हणजे नोट, पण अनेक नोटा एकत्र बांधल्या, तर त्याला नोटांचे पुंडके म्हणतात. एक पणती म्हणजे पणती, पण अनेक पणत्या ओळीने लावल्या, तर त्याला पणत्यांची माळ म्हणतात. समूहाचे नाव वस्तूवरून ठरते.
समूहदर्शक शब्दांचे तीन गट लक्षात ठेवा. पहिला गट – माणसांचे समूह: दिंडी, परिषद, पलटण, पथक, मंडळ, मांदियाळी, महोत्सव. दुसरा गट – पैशांचे समूह: दौलतजादा, पाऊस, पुंडके, भेंडोळी. तिसरा गट – वस्तूंचे समूह: थप्पी, पेंढी, पेंड, पुंजका, बट, भांडार, माळ.
समूहदर्शक शब्द भाग 3 – संपूर्ण तक्ता
खालील तक्त्यात प्रत्येक शब्द, त्याचा अर्थ व उदाहरण वाक्य दिले आहे. शब्द वाचताना अर्थ व उदाहरण एकत्र लक्षात ठेवा.
| शब्द | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| पोत्यांची | थप्पी | पोत्यांची थप्पी गोदामात रचली होती. |
| वारकर्यांची | दिंडी | वारकर्यांची दिंडी पंढरपूरकडे निघाली. |
| पैशांचा | दौलतजादा | त्याच्याकडे पैशांचा दौलतजादा आहे. |
| विचारवंतांची | परिषद | विचारवंतांची परिषद दिल्लीत भरली. |
| पैशांचा | पाऊस | पैशांचा पाऊस पडत आहे, असे त्याला वाटते. |
| सैनिकांची | पलटण, पथक | सैनिकांची पलटण सरहद्दीवर तैनात होती. |
| तारकांचा | पुंज | तारकांचा पुंज आकाशात चमकत होता. |
| नोटांचे | पुंडके | नोटांचे पुंडके कपाटात ठेवले होते. |
| गवताची | पेंढी | गवताची पेंढी गुरांना दिली. |
| नारळाची | पेंड | नारळाची पेंड बाजारात विकायला आली. |
| केसांचा | पुंजका | केसांचा पुंजका बांधला होता. |
| बालवीरांचे | पथक | बालवीरांचे पथक संचलनात चालत होते. |
| वेळूचे | बन | वेळूचे बन डोंगरावर पसरले होते. |
| बांबूचे | बेट | बांबूचे बेट नदीकाठी होते. |
| केसांची | बट | केसांची बट कपाळावर आली होती. |
| देवांचे गुणगान | भजन | मंदिरात देवांचे गुणगान, म्हणजे भजन सुरू होते. |
| वस्तूंचे | भांडार | घरात वस्तूंचे भांडार आहे. |
| नोटांची | भेंडोळी | नोटांची भेंडोळी त्याने खिशात ठेवली. |
| महिलांचे | मंडळ | महिलांचे मंडळ गावात सक्रिय आहे. |
| सांस्कृतिक कार्यक्रमांचा | महोत्सव | शहरात सांस्कृतिक कार्यक्रमांचा महोत्सव भरला. |
| पणत्यांची | माळ | पणत्यांची माळ अंगणात लावली. |
| संतांची | मांदियाळी | संतांची मांदियाळी कीर्तनात जमली. |
सारखे वाटणारे शब्द – फरक लक्षात ठेवा
| पहिला शब्द | दुसरा शब्द | फरक |
|---|---|---|
| पुंडके – नोटांचा समूह | भेंडोळी – नोटांची गुंडाळी | पुंडके म्हणजे नोटांचा गठ्ठा, तर भेंडोळी म्हणजे नोटांची गुंडाळी. दोन्ही नोटांसाठी वापरले जातात, पण पुंडके गठ्ठा असतो, तर भेंडोळी गुंडाळी असते. |
| दौलतजादा – पैशांचा साठा | पाऊस – पैशांचा पाऊस | दौलतजादा म्हणजे साठवलेला पैशांचा साठा, तर पैशांचा पाऊस म्हणजे लाक्षणिक अर्थाने पैशांचा वर्षाव. एक साठा आहे, दुसरा वर्षाव आहे. |
| पेंढी – गवताची लहान बंधा | गंजी – गवताचा मोठा साठा | पेंढी म्हणजे गुरांना देण्यासाठी बांधलेली गवताची लहान बंधा, तर गंजी म्हणजे शेतात रचलेला गवताचा मोठा साठा. आकारावरून फरक लक्षात ठेवा. |
| पुंजका – केसांचा गुच्छ | बट – केसांची लहान जुडी | पुंजका म्हणजे केसांचा गुच्छ, तर बट म्हणजे कपाळावर आलेली केसांची लहान जुडी. दोन्ही केसांसाठी वापरले जातात, पण आकार व ठिकाण वेगळे आहे. |
परीक्षेत गोंधळ टाळा
- पुंडके विरुद्ध भेंडोळी: पुंडके म्हणजे नोटांचा गठ्ठा, तर भेंडोळी म्हणजे नोटांची गुंडाळी. दोन्ही नोटांसाठी वापरले जातात; गठ्ठा व गुंडाळी यांत फरक आहे.
- दौलतजादा विरुद्ध पाऊस: पैशांचा दौलतजादा म्हणजे साठवलेला पैशांचा साठा, तर पैशांचा पाऊस म्हणजे लाक्षणिक अर्थाने पैशांचा वर्षाव. दोन्ही पैशांसाठी वापरले जातात, पण एक साठा आहे, दुसरा वर्षाव आहे.
- पेंढी विरुद्ध गंजी: पेंढी म्हणजे गुरांना देण्यासाठी बांधलेली गवताची लहान बंधा, तर गंजी म्हणजे शेतात रचलेला गवताचा मोठा साठा. आकारावरून फरक लक्षात ठेवा.
- पलटण विरुद्ध पथक: सैनिकांची पलटण व सैनिकांचे पथक दोन्ही वापरले जातात. पलटण मोठी तुकडी असते, तर पथक लहान तुकडी असते. प्रश्नात पलटण हा पर्याय असेल, तर तेच उत्तर असते.
- बन विरुद्ध बेट: वेळूचे बन म्हणजे वेळूचे वन, तर बांबूचे बेट म्हणजे बांबूचा झुबका. वन व झुबका यांत फरक आहे.
- आरास विरुद्ध माळ: पणत्यांची आरास म्हणजे पणत्यांची मांडणी; पणत्यांची माळ म्हणजे पणत्यांची ओळ. मांडणी व ओळ यांत फरक आहे.
परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- पोत्यांची थप्पी, वारकर्यांची दिंडी, विचारवंतांची परिषद, महिलांचे मंडळ, संतांची मांदियाळी.
- सैनिकांची पलटण व पथक, बालवीरांचे पथक, सांस्कृतिक कार्यक्रमांचा महोत्सव.
- पैशांचा दौलतजादा, पैशांचा पाऊस, नोटांचे पुंडके, नोटांची भेंडोळी.
- तारकांचा पुंज, केसांचा पुंजका, केसांची बट, नारळाची पेंड, गवताची पेंढी.
- वेळूचे बन, बांबूचे बेट, देवांचे गुणगान म्हणजे भजन, वस्तूंचे भांडार, पणत्यांची माळ.
हेही वाचा
सराव प्रश्नमंजुषा
वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.
1. वारकर्यांची काय म्हणतात?
वारकर्यांची दिंडी म्हणतात. विचारवंतांची परिषद, महिलांचे मंडळ आणि सैनिकांची पलटण असते.
2. विचारवंतांची काय म्हणतात?
विचारवंतांची परिषद म्हणतात. महिलांचे मंडळ, वारकर्यांची दिंडी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचा महोत्सव असतो.
3. सैनिकांची काय म्हणतात?
सैनिकांची पलटण म्हणतात; सैनिकांचे पथक हाही शब्द वापरला जातो. विमानांचा ताफा, वानरांची टोळी आणि गुरांचा कळप असतो.
4. तारकांचा काय म्हणतात?
तारकांचा पुंज म्हणतात. तार्यांची आकाशगंगा, पणत्यांची माळ आणि पक्षांचा थवा असतो.
5. गुरांना देण्यासाठी बांधलेली गवताची लहान बंधा काय म्हणतात?
गुरांना देण्यासाठी बांधलेली गवताची लहान बंधा म्हणजे पेंढी. गवताची गंजी हा शेतात रचलेला मोठा साठा असतो, दुर्वाची जुडी आणि पुस्तकांचा गठ्ठा असतो.
6. नारळाची काय म्हणतात?
नारळाची पेंड म्हणतात. द्राक्षांचा घड, काजूची गाथण आणि फुलांचा गुच्छ असतो.
7. केसांची बट म्हणजे काय?
केसांची बट म्हणजे कपाळावर आलेली केसांची लहान जुडी. केसांची जट, केसांचा झुबका आणि केसांचा पुंजका हे वेगळे शब्द आहेत.
8. बांबूचे काय म्हणतात?
बांबूचे बेट म्हणतात. वेळूचे बन, फूलझाडांचा ताटवा आणि वेलींचा कुंज असतो.
9. संतांची काय म्हणतात?
संतांची मांदियाळी म्हणतात. विचारवंतांची परिषद, महिलांचे मंडळ आणि वारकर्यांची दिंडी असते.
10. पणत्यांची माळ म्हणजे काय?
पणत्यांची माळ म्हणजे पणत्यांची ओळ. पणत्यांची आरास म्हणजे पणत्यांची मांडणी, मडक्यांची उतरंड आणि पोत्यांची थप्पी असते.