समूहदर्शक शब्द भाग 4 बद्दल संपूर्ण माहिती
समूहदर्शक शब्द भाग 4
Table of Contents
मराठी व्याकरणात समूहदर्शक शब्द हा परीक्षेत हमखास विचारला जाणारा घटक आहे. एकापेक्षा अधिक व्यक्ती, प्राणी किंवा वस्तूंच्या समूहाला एकाच शब्दाने दर्शविले जाते, त्या शब्दाला समूहदर्शक शब्द म्हणतात. उदा. वाचकांचा मेळावा, मधमाशांचे मोहोळ, धान्याची रास.
या लेखात समूहदर्शक शब्द भाग 4 मधील शब्द दिले आहेत. प्रत्येक शब्दासोबत तो कोणत्या समूहासाठी वापरला जातो आणि त्याचे उदाहरण दिले आहे. भाग 4 मधील शब्दांबरोबरच परीक्षेत विचारले जाणारे आणखी काही महत्त्वाचे समूहदर्शक शब्दही दिले आहेत. शेवटी सराव प्रश्नमंजुषा आहे.

समूहदर्शक शब्द भाग 4 – एका नजरेत
- वाचकांचा: मेळावा
- मधमाशांचे: मोहोळ
- मुंग्यांची: रांग
- धान्याची: रास
- आंब्याच्या झाडांची: राई
- भाताची: लोंबी
- केळीचा: लोंगर
- खेळाडूंचा: संघ
- कवितांचा, लेखांचा: संग्रह
- लोकप्रतिनिधींची: संसद
- पत्यांची, नावांची: सूची
- नाण्यांची: संग्रह, चळत
समूहदर्शक शब्द म्हणजे काय?
समूहदर्शक शब्द म्हणजे समूहाला दर्शविणारा शब्द. अनेक व्यक्ती, प्राणी किंवा वस्तू एकत्र असतील, तर त्यांच्या समूहासाठी एक विशिष्ट शब्द वापरला जातो. उदा. एकटा खेळाडू म्हणजे खेळाडू, पण अनेक खेळाडू एकत्र आले की त्यांचा संघ होतो. एकटी मधमाशी म्हणजे मधमाशी, पण त्यांचा समूह म्हणजे मोहोळ.
भाग 4 मधील समूहदर्शक शब्द
| समूह | समूहदर्शक शब्द | उदाहरण |
|---|---|---|
| वाचकांचा | मेळावा | वाचकांचा मेळावा भरला |
| जळतणाची | मोळी | जळतणाची मोळी बांधली |
| उसांची | मोळी | उसांची मोळी |
| मधमाशांचे | मोहोळ | झाडावर मधमाशांचे मोहोळ आहे |
| मुंग्यांची | रांग | मुंग्यांची रांग चालली आहे |
| धान्याची | रास | खळ्यात धान्याची रास आहे |
| आंब्याच्या झाडांची | राई | आंब्याच्या झाडांची राई |
| धावांचा, दुधाचा | रतीब | दुधाचा रतीब ठरलेला असतो |
| रोपांची | रोपवाटिका | रोपांची रोपवाटिका |
| गुरुद्वारातील भक्तांसाठीचे प्रसादाचे जेवण | लंगर | गुरुद्वारात लंगर वाढला जातो |
| भाताची | लोंबी | भाताची लोंबी |
| केळीचा | लोंगर | केळीचा लोंगर |
| झाडाझुडपांचे | वन | झाडाझुडपांचे वन |
| वाद्य वाजविणाऱ्यांचा | वाद्यवृंद | वाद्यवृंदाचे सादरीकरण |
| उपकरणांचा | संच | उपकरणांचा संच |
| खेळाडूंचा | संघ | खेळाडूंचा संघ मैदानात उतरला |
| कवितांचा, लेखांचा | संग्रह | कवितांचा संग्रह |
| नाण्यांचा | संग्रह | नाण्यांचा संग्रह |
| आदिवासींचा | समूह | आदिवासींचा समूह |
| कार्यकर्त्यांची | संघटना | कार्यकर्त्यांची संघटना |
| लोकप्रतिनिधींची | संसद | लोकप्रतिनिधींची संसद |
| ग्रंथप्रेमींचे | साहित्य संमेलन | ग्रंथप्रेमींचे साहित्य संमेलन |
| पत्यांची, नावांची | सूची | पत्यांची सूची तयार केली |
रतीब म्हणजे ठराविक दैनंदिन वाटा किंवा खुराक. दुधाचा रतीब म्हणजे दररोज ठरलेल्या प्रमाणात दिले जाणारे दूध. हा शब्द समूहदर्शक शब्दांच्या यादीत परंपरेने दिला जातो.
आणखी महत्त्वाचे समूहदर्शक शब्द
भाग 4 मधील शब्दांबरोबरच परीक्षेत विचारले जाणारे आणखी काही समूहदर्शक शब्द खालील तक्त्यात दिले आहेत. हे शब्दही त्याच पद्धतीने लक्षात ठेवा.
| समूह | समूहदर्शक शब्द |
|---|---|
| नारळांची, विटांची, कलिंगडांची | ढीग |
| ताऱ्यांची | पुंजका |
| दुर्वांची, पालेभाजीची | जुडी |
| नाण्यांची | चळत |
| फुलांची | गुच्छ |
| द्राक्षांची | घड |
| मेंढ्यांची, गुरांची | कळप |
| पक्ष्यांची, माशांची | थवा |
नाण्यांसाठी दोन शब्द लक्षात ठेवा – संग्रह (जमवलेली नाणी) व चळत (नाण्यांचा समूह). प्रश्नात दिलेल्या पर्यायांवरून कोणता शब्द अपेक्षित आहे हे ठरवा.
परीक्षेत गोंधळ टाळा
- मोळी विरुद्ध रास: मोळी बांधलेली असते – जळतणाची मोळी, उसांची मोळी. रास मोकळी असते – धान्याची रास. बांधलेली की मोकळी, यावरून शब्द ओळखा.
- लोंबी विरुद्ध लोंगर: भाताची लोंबी (ओंब्यांचा घोस) व केळीचा लोंगर (फण्यांचा घड) – दोन्ही फळे किंवा धान्य यांच्या घोसासाठी वापरले जातात, पण भातासाठी लोंबी आणि केळीसाठी लोंगर हेच शब्द आहेत.
- संघ विरुद्ध संघटना विरुद्ध संसद: संघ खेळाडूंचा असतो, संघटना कार्यकर्त्यांची असते आणि संसद लोकप्रतिनिधींची असते. तीनही शब्द माणसांच्या समूहासाठी आहेत, पण कोणत्या माणसांचा समूह आहे हे महत्त्वाचे आहे.
- संग्रह विरुद्ध सूची: संग्रह म्हणजे जमवलेले साहित्य – कवितांचा संग्रह, नाण्यांचा संग्रह. सूची म्हणजे यादी – पत्यांची सूची, नावांची सूची.
- राई विरुद्ध वन: राई म्हणजे एका विशिष्ट झाडांचा समूह – आंब्याच्या झाडांची राई. वन म्हणजे झाडाझुडपांचे मोठे जंगल.
- मोहोळ विरुद्ध मेळावा: मोहोळ मधमाशांचे असते (त्यांचे घरटे), मेळावा वाचकांचा असतो (माणसांची गर्दी).
परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- वाचकांचा मेळावा, मधमाशांचे मोहोळ, मुंग्यांची रांग, धान्याची रास, आंब्याच्या झाडांची राई.
- भाताची लोंबी, केळीचा लोंगर, जळतणाची व उसांची मोळी, रोपांची रोपवाटिका.
- खेळाडूंचा संघ, कार्यकर्त्यांची संघटना, लोकप्रतिनिधींची संसद, वाद्य वाजविणाऱ्यांचा वाद्यवृंद.
- कवितांचा व लेखांचा संग्रह, नाण्यांचा संग्रह, पत्यांची व नावांची सूची, ग्रंथप्रेमींचे साहित्य संमेलन.
- गुरुद्वारातील भक्तांसाठीच्या प्रसादाच्या जेवणाला लंगर म्हणतात.
- नाण्यांसाठी चळत हा शब्दही आहे; नारळांची, विटांची व कलिंगडांची ढीग; ताऱ्यांची पुंजका; दुर्वांची व पालेभाजीची जुडी.
- फुलांचा गुच्छ, द्राक्षांचा घड, मेंढ्यांचा व गुरांचा कळप, पक्ष्यांचा व माशांचा थवा.
हेही वाचा
- शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द भाग 1
- भारतामधील विविध कार्यक्षेत्रातील पहिले व्यक्ती
- IMP Short Notes – सर्व लेख
सराव प्रश्नमंजुषा
वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.
1. वाचकांचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
वाचकांचा समूह मेळावा या शब्दाने दर्शवतात. संघ खेळाडूंचा असतो, संग्रह कवितांचा किंवा लेखांचा असतो आणि सूची पत्यांची किंवा नावांची असते.
2. मधमाशांचे घरटे कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
मधमाशांचे घरटे मोहोळ या शब्दाने दर्शवतात. रास धान्याची असते, राई आंब्याच्या झाडांची असते आणि वन झाडाझुडपांचे असते.
3. धान्याचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
धान्याचा समूह रास या शब्दाने दर्शवतात. मोळी जळतणाची किंवा उसांची असते, रांग मुंग्यांची असते आणि लोंबी भाताची असते.
4. खेळाडूंचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
खेळाडूंचा समूह संघ या शब्दाने दर्शवतात. संघटना कार्यकर्त्यांची असते, संसद लोकप्रतिनिधींची असते आणि वाद्यवृंद वाद्य वाजविणाऱ्यांचा असतो.
5. आंब्याच्या झाडांचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
आंब्याच्या झाडांचा समूह राई या शब्दाने दर्शवतात. वन झाडाझुडपांचे असते, रोपवाटिका रोपांची असते आणि मोळी जळतणाची किंवा उसांची असते.
6. कवितांचा व लेखांचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
कवितांचा व लेखांचा समूह संग्रह या शब्दाने दर्शवतात. सूची पत्यांची किंवा नावांची असते, संघ खेळाडूंचा असतो आणि मेळावा वाचकांचा असतो.
7. भाताचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
भाताचा समूह लोंबी या शब्दाने दर्शवतात. लोंगर केळीचा असतो, रास धान्याची असते आणि मोळी जळतणाची किंवा उसांची असते.
8. लोकप्रतिनिधींचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
लोकप्रतिनिधींचा समूह संसद या शब्दाने दर्शवतात. संघटना कार्यकर्त्यांची असते, संघ खेळाडूंचा असतो आणि साहित्य संमेलन ग्रंथप्रेमींचे असते.
9. मुंग्यांचा समूह कोणत्या शब्दाने दर्शवतात?
मुंग्यांचा समूह रांग या शब्दाने दर्शवतात. मोळी जळतणाची किंवा उसांची असते, रास धान्याची असते आणि लोंबी भाताची असते.
10. नाण्यांचा समूह दर्शविणारा विशेष शब्द कोणता?
नाण्यांचा समूह दर्शविणारा विशेष शब्द चळत हा आहे. संग्रह हा शब्दही नाण्यांसाठी वापरला जातो, पण चळत हा नाण्यांचा खास समूहदर्शक शब्द आहे. रास धान्याची असते आणि ढीग नारळांची, विटांची किंवा कलिंगडांची असते.