समूहदर्शक शब्द भाग 1 बद्दल संपूर्ण माहिती
समूहदर्शक शब्द भाग 1
Table of Contents
समूहदर्शक शब्द म्हणजे एकाच प्रकारच्या अनेक गोष्टींचा समूह दाखवणारा एकच शब्द. उदा. अनेक फुले एकत्र असली, तर त्याला फुलांचा गुच्छ म्हणतात; अनेक माणसे एकत्र असली, तर त्याला माणसांची गर्दी म्हणतात. समूह कोणता आहे, हे शब्दावरूनच कळते.
स्पर्धा परीक्षेत समूहदर्शक शब्दांवर समूह दिला जातो व त्याचे नाव निवडायचे असते, किंवा नाव दिले जाते व त्याचा समूह निवडायचा असतो. या भागात आंब्यांची आढीपासून द्राक्षांचा घडापर्यंत 22 समूहांची नावे दिली आहेत. कळप व खिल्लार, गठ्ठा व गड्डी, गुच्छ व घड यांसारखे सारखे वाटणारे शब्द वेगळे लक्षात ठेवा.

समूहदर्शक शब्द भाग 1 – एका नजरेत
- आंब्यांची आढी: पिकण्यासाठी घातलेल्या आंब्यांचा समूह
- तार्यांची आकाशगंगा: तार्यांचा समूह
- मेंढरांचा कळप: मेंढरे, हत्ती व गुरे यांचा समूह
- गायीचे खिल्लार: गायींचा समूह
- जहाजांचा काफिला: जहाजांचा समूह
- पुस्तकांचा गठ्ठा: पुस्तकांचा समूह
- फुलांचा गुच्छ: फुलांचा समूह
- द्राक्षांचा घड: द्राक्षे व केळी यांचा समूह
- गाणे गाणार्यांचा गानवृंद: गायकांचा समूह
- माणसांची गर्दी: माणसांचा समूह
समूहदर्शक शब्द म्हणजे काय
समूहदर्शक शब्द म्हणजे एकाच प्रकारच्या अनेक वस्तू, प्राणी किंवा माणसे यांचा समूह दाखवणारा शब्द. उदा. एक फूल म्हणजे फूल, पण अनेक फुले एकत्र बांधली, तर त्याला गुच्छ म्हणतात. एक पुस्तक म्हणजे पुस्तक, पण अनेक पुस्तके एकत्र ठेवली, तर त्याला गठ्ठा म्हणतात. समूहाचे नाव वस्तूवरून ठरते.
समूहदर्शक शब्दांचे तीन गट लक्षात ठेवा. पहिला गट – प्राण्यांचे समूह: कळप, खिल्लार, गर्दी. दुसरा गट – वस्तूंचे समूह: गठ्ठा, गंजी, गड्डी, गुच्छ, घड, उतरंड. तिसरा गट – ठिकाणे व निसर्गाचे समूह: आळी, उपवन, कुंज, आकाशगंगा.
समूहदर्शक शब्द भाग 1 – संपूर्ण तक्ता
खालील तक्त्यात प्रत्येक शब्द, त्याचा अर्थ व उदाहरण वाक्य दिले आहे. शब्द वाचताना अर्थ व उदाहरण एकत्र लक्षात ठेवा.
| शब्द | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| पिकण्यासाठी घातलेल्या आंब्यांची | आढी | आंब्यांची आढी घातली की आंबे लवकर पिकतात. |
| गव्हाची | ओंबी | शेतात गव्हाची ओंबी दिसत होती. |
| घरांची | आळी | गावात घरांची आळी आहे. |
| पणत्यांची | आरास | दिवाळीत पणत्यांची आरास केली जाते. |
| तार्यांची | आकाशगंगा | रात्री आकाशात तार्यांची आकाशगंगा दिसते. |
| मडक्यांची | उतरंड | मडक्यांची उतरंड रचली होती. |
| फळझाडे व फूलझाडांचे | उपवन | राजवाड्याजवळ सुंदर उपवन होते. |
| मेंढरांचा, हत्तीचा | कळप | मेंढरांचा कळप कुरणाकडे निघाला. |
| जहाजांचा | काफिला | जहाजांचा काफिला बंदराकडे येत होता. |
| वेलींचा | कुंज | वेलींचा कुंज बागेत शोभत होता. |
| गुरांचा | कळप | गुरांचा कळप शेताकडे निघाला. |
| गायीचे | खिल्लार | गायीचे खिल्लार कुरणात चरत होते. |
| विद्यार्थ्यांचा | गट | विद्यार्थ्यांचा गट सहलीला निघाला. |
| पुस्तकांचा | गठ्ठा | पुस्तकांचा गठ्ठा टेबलावर ठेवला होता. |
| गवताची | गंजी | गवताची गंजी शेतात रचली होती. |
| माणसांची | गर्दी | बाजारात माणसांची गर्दी होती. |
| पालेभाजीची | गड्डी | बाजारातून पालेभाजीची गड्डी आणली. |
| माशांची | गाथण | माशांची गाथण बाजारात विकायला आली. |
| काजूची | गाथण | काजूची गाथण विकायला आली. |
| फुलांचा | गुच्छ | फुलांचा गुच्छ तिला भेट दिला. |
| गाणे गाणार्यांचा | गानवृंद | गानवृंदाने सुंदर गाणे सादर केले. |
| द्राक्षांचा, केळांचा | घड | द्राक्षांचा घड खूप गोड होता. |
सारखे वाटणारे शब्द – फरक लक्षात ठेवा
| पहिला शब्द | दुसरा शब्द | फरक |
|---|---|---|
| कळप – मेंढरे, हत्ती, गुरे | खिल्लार – गायी | कळप म्हणजे मेंढरे, हत्ती व गुरे यांचा समूह; खिल्लार म्हणजे फक्त गायींचा समूह. गायींचा समूह विचारला, तर उत्तर खिल्लार असते. |
| गठ्ठा – पुस्तके | गड्डी – पालेभाजी | गठ्ठा म्हणजे पुस्तकांचा समूह, तर गड्डी म्हणजे पालेभाजीची बंधा. वस्तू वाचून उत्तर निवडा. |
| गुच्छ – फुले | घड – द्राक्षे, केळी | गुच्छ म्हणजे फुलांचा समूह, तर घड म्हणजे द्राक्षे व केळी यांचा समूह. फुले व फळे यांत गोंधळ करू नका. |
| आळी – घरांची रांग | उपवन – फळझाडे व फूलझाडांचे वन | आळी म्हणजे घरांची रांग, तर उपवन म्हणजे फळझाडे व फूलझाडांचे वन. एक ठिकाणांची रांग आहे, दुसरे झाडांचे वन आहे. |
परीक्षेत गोंधळ टाळा
- कळप विरुद्ध खिल्लार: कळप म्हणजे मेंढरे, हत्ती व गुरे यांचा समूह; खिल्लार म्हणजे फक्त गायींचा समूह. प्रश्नात गायींचा उल्लेख असेल, तर उत्तर खिल्लार असते.
- गठ्ठा विरुद्ध गड्डी: गठ्ठा म्हणजे पुस्तकांचा समूह, तर गड्डी म्हणजे पालेभाजीची बंधा. वस्तू वाचून उत्तर निवडा.
- गुच्छ विरुद्ध घड: गुच्छ म्हणजे फुलांचा समूह, तर घड म्हणजे द्राक्षे व केळी यांचा समूह. फुले व फळे यांत गोंधळ करू नका.
- गाथण: गाथण म्हणजे ओवलेली माळ, जसे काजूची गाथण. माशांची गाथण हा वापरही यादीत आला आहे; परीक्षेत काजूची गाथण हाच प्रश्न जास्त विचारला जातो.
- आळी विरुद्ध चाळ: आळी म्हणजे घरांची रांग; भाग 2 मधील चाळ म्हणजे शहरातील घरांची रांग, विशेषतः चाळीतील घरे. दोन्ही घरांच्या रांगांसाठी वापरले जातात.
- आरास विरुद्ध माळ: पणत्यांची आरास म्हणजे पणत्यांची मांडणी; भाग 3 मधील पणत्यांची माळ म्हणजे पणत्यांची ओळ. मांडणी व ओळ यांत फरक आहे.
परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- आंब्यांची आढी, गव्हाची ओंबी, घरांची आळी, पणत्यांची आरास, तार्यांची आकाशगंगा.
- मडक्यांची उतरंड, फळझाडांचे उपवन, वेलींचा कुंज, जहाजांचा काफिला.
- मेंढरांचा कळप, हत्तीचा कळप, गुरांचा कळप; गायीचे खिल्लार.
- विद्यार्थ्यांचा गट, पुस्तकांचा गठ्ठा, गवताची गंजी, माणसांची गर्दी, पालेभाजीची गड्डी.
- माशांची गाथण, काजूची गाथण, फुलांचा गुच्छ, गानवृंद, द्राक्षांचा घड.
हेही वाचा
सराव प्रश्नमंजुषा
वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.
1. पिकण्यासाठी घातलेल्या आंब्यांची काय म्हणतात?
पिकण्यासाठी घातलेल्या आंब्यांची आढी म्हणतात. गव्हाची ओंबी, घरांची आळी आणि पणत्यांची आरास असते.
2. गव्हाची काय म्हणतात?
गव्हाची ओंबी म्हणतात. गवताची गंजी, पुस्तकांचा गठ्ठा आणि फुलांचा गुच्छ असतो.
3. तार्यांची काय म्हणतात?
तार्यांची आकाशगंगा म्हणतात. पणत्यांची आरास, मडक्यांची उतरंड आणि वेलींचा कुंज असतो.
4. जहाजांचा काय म्हणतात?
जहाजांचा काफिला म्हणतात. पक्षांचा थवा, गुरांचा कळप आणि विमानांचा ताफा असतो.
5. गायीचे काय म्हणतात?
गायीचे खिल्लार म्हणतात. मेंढरांचा व गुरांचा कळप, विद्यार्थ्यांचा गट आणि माणसांची गर्दी असते.
6. पुस्तकांचा काय म्हणतात?
पुस्तकांचा गठ्ठा म्हणतात. पालेभाजीची गड्डी, दुर्वाची जुडी आणि फुलांचा गुच्छ असतो.
7. फुलांचा काय म्हणतात?
फुलांचा गुच्छ म्हणतात. द्राक्षांचा घड, फळांचा घोस आणि गवताची गंजी असते.
8. माणसांची काय म्हणतात?
माणसांची गर्दी म्हणतात. गुरांचा कळप, विद्यार्थ्यांचा गट आणि वानरांची टोळी असते.
9. शेतात रचलेला गवताचा मोठा साठा काय म्हणतात?
शेतात रचलेला गवताचा मोठा साठा म्हणजे गंजी. गुरांना देण्यासाठी बांधलेली गवताची लहान बंधा म्हणजे पेंढी, पुस्तकांचा गठ्ठा आणि पालेभाजीची गड्डी असते.
10. द्राक्षांचा काय म्हणतात?
द्राक्षांचा घड म्हणतात. फुलांचा गुच्छ, फळांचा घोस आणि काजूची गाथण असते.