उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 11

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 11

मराठीत काही शब्द असे आहेत, ज्यांचा उच्चार सारखा असतो, पण अर्थ वेगळा असतो. त्यांना समोच्चारित शब्द असे म्हणतात. परीक्षेत अशा शब्दांवर हमखास प्रश्न विचारले जातात – शब्दाचा अर्थ ओळखा, चुकीची जोडी ओळखा किंवा वाक्यात योग्य शब्द भरा. या लेखात अशा 13 जोड्या अर्थासह दिल्या आहेत. प्रत्येक जोडीतील फरक लक्षात ठेवला, तर हे प्रश्न सहज सुटतात. शेवटी सराव प्रश्नमंजुषा आहे.

समोच्चारित शब्द लक्षात ठेवण्याची सोपी पद्धत म्हणजे दोन्ही शब्द एकत्र वाक्यात वापरून पाहणे. उदा. डोळा म्हणजे नयन आणि डोहाळा म्हणजे गर्भवतीची इच्छा. वाक्य: तिच्या डोळ्यात डोहाळा दिसत होता. अशा वाक्याने दोन्ही अर्थ एकाच वेळी लक्षात राहतात.

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 11 - समोच्चारित शब्दांची अर्थासह यादी

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 11 – एका नजरेत

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा
  • ठेव: गुप्त द्रव्य, ढब, पद्धत; ठेवा: आकार, संचय
  • ठोस: मुख्य, खास, निर्णायक; ठोसा: गुदया, प्रहार
  • डग: भिती, शंका; डंग: उखळ, खलबता
  • डोळा: नयन, नेत्र; डोहाळा: गर्भवतीची इच्छा
  • डौल: रीत, पद्धत, ढब, ऐट; डौळ: सही किंवा शिक्का मारलेला कोरा कागद
  • ढग: मेघ, अभ्र; ढंग: चाळे, चेष्टा, मूर्खपणा
  • ढवळा: पांढरा, गोंधळ; ढवाळा: थट्टा, उपहास
  • ढोल: झाडाचा आतील पोकळ भाग; ढोला: फसवणूक, नुकसान
  • तक्त: गादी, सिंहासन

समोच्चारित शब्द म्हणजे काय

समोच्चारित शब्द म्हणजे असे शब्द, ज्यांचा उच्चार एकसारखा किंवा जवळजवळ सारखा असतो, पण ज्यांचे अर्थ वेगवेगळे असतात. कधी दोन्ही शब्दांचे लेखनही सारखेच असते – उदा. ठोसा (गुदया) व ठोका (प्रहार) यांचा अर्थ जवळचा असला, तरी ठोक (भक्कम) हा वेगळा शब्द आहे. कधी लेखनात एका अक्षराचा फरक असतो – उदा. डग व डंग. परीक्षेत दोन्ही प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.

शब्द 1 अर्थ शब्द 2 अर्थ
ठेव गुप्त द्रव्य, ढब, पद्धत ठेवा आकार, संचय
ठोस मुख्य, खास, निर्णायक ठोसा गुदया, प्रहार
ठोक चोख, भक्कम ठोका प्रहार, ठोसा
डग भिती, शंका डंग उखळ, खलबता
डगर ढाळ, उतरण, लौकिक डंगर म्हातारा बैल
डवरा डमरू, डौर, डबके डवरी गोंधळी, डौर वाजवणारा
डोळा नयन, नेत्र डोहाळा गर्भवतीची इच्छा
डौल रीत, पद्धत, ढब, ऐट डौळ सही किंवा शिक्का मारलेला कोरा कागद
ढकल निष्काळजीपणाने करणे ढकली गाडीचा वेग कमी करणारे लाकूड
ढग मेघ, अभ्र ढंग चाळे, चेष्टा, मूर्खपणा
ढवळा पांढरा, गोंधळ ढवाळा थट्टा, उपहास
ढोल झाडाचा आतील पोकळ भाग ढोला फसवणूक, नुकसान
तक्त गादी, सिंहासन – –

वाक्यात वापर

शब्दांचा अर्थ वाक्यात वापरल्यावर अधिक चांगला लक्षात राहतो. खालील वाक्ये वाचा आणि दोन्ही शब्दांतील फरक मनात ठेवा.

  • ठेव – ठेवा: ठेव म्हणजे गुप्त द्रव्य; ठेवा म्हणजे संचय. वाक्य: घरात ठेव सापडला आणि त्याचा ठेवा वाढला.
  • ठोस – ठोसा: ठोस म्हणजे मुख्य; ठोसा म्हणजे प्रहार. वाक्य: त्याने ठोस मुद्दा मांडला आणि विरोधकाला ठोसा दिला.
  • ठोक – ठोका: ठोक म्हणजे भक्कम; ठोका म्हणजे प्रहार. वाक्य: ठोक काम झाले आणि त्याने दारावर ठोका दिला.
  • डग – डंग: डग म्हणजे भिती; डंग म्हणजे उखळ. वाक्य: त्याच्या मनात डग होती आणि अंगणात डंग पडला होता.
  • डगर – डंगर: डगर म्हणजे ढाळ; डंगर म्हणजे म्हातारा बैल. वाक्य: डगरावरून गाडी उतरली आणि डंगर हळू चालत होता.
  • डोळा – डोहाळा: डोळा म्हणजे नयन; डोहाळा म्हणजे गर्भवतीची इच्छा. वाक्य: तिच्या डोळ्यात डोहाळा दिसत होता.
  • डौल – डौळ: डौल म्हणजे ऐट; डौळ म्हणजे शिक्का मारलेला कोरा कागद. वाक्य: त्याच्या चालण्यात डौल होता आणि टेबलावर डौळ पडला होता.
  • ढकल – ढकली: ढकल म्हणजे निष्काळजीपणाने करणे; ढकली म्हणजे गाडीचा वेग कमी करणारे लाकूड. वाक्य: काम ढकल करू नकोस आणि गाडीला ढकली लाव.
  • ढग – ढंग: ढग म्हणजे मेघ; ढंग म्हणजे चाळे. वाक्य: आकाशात ढग जमले आणि त्याचे ढंग पाहून सगळे हसले.
  • ढवळा – ढवाळा: ढवळा म्हणजे पांढरा; ढवाळा म्हणजे थट्टा. वाक्य: त्याने ढवळा कुर्ता घातला आणि मित्रांचा ढवाळा सहन केला.

परीक्षेत गोंधळ टाळा

  • ठेव विरुद्ध ठेवा: ठेव मध्ये शेवटी व आहे; ठेवा मध्ये शेवटी वा आहे. ठेव म्हणजे गुप्त द्रव्य, ठेवा म्हणजे संचय.
  • ठोस विरुद्ध ठोसा: ठोस म्हणजे मुख्य, निर्णायक; ठोसा म्हणजे गुदया, प्रहार. ठोका हाही प्रहारच आहे, पण ठोक म्हणजे भक्कम.
  • डग विरुद्ध डंग: डग म्हणजे भिती, शंका; डंग म्हणजे उखळ, खलबता. डंग मध्ये ग नंतर अनुस्वार आहे.
  • डोळा विरुद्ध डोहाळा: डोळा म्हणजे नयन; डोहाळा म्हणजे गर्भवतीची इच्छा. दोन्ही शब्दांत ह हे अक्षर फरक करते.
  • डौल विरुद्ध डौळ: डौल म्हणजे ऐट; डौळ म्हणजे सही किंवा शिक्का मारलेला कोरा कागद. डौळ मध्ये ळ आहे.
  • ढग विरुद्ध ढंग: ढग म्हणजे मेघ; ढंग म्हणजे चाळे, चेष्टा. ढंग मध्ये ग नंतर अनुस्वार आहे.
  • ढवळा विरुद्ध ढवाळा: ढवळा म्हणजे पांढरा, गोंधळ; ढवाळा म्हणजे थट्टा, उपहास. फरक फक्त आ चा आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा; समरूप शब्द: लेखनही सारखे, अर्थ वेगळा.
  • ठेव (गुप्त द्रव्य) – ठेवा (संचय); ठोस (मुख्य) – ठोसा (प्रहार); ठोक (भक्कम) – ठोका (प्रहार).
  • डग (भिती) – डंग (उखळ); डगर (ढाळ) – डंगर (म्हातारा बैल); डवरा (डमरू) – डवरी (गोंधळी).
  • डोळा (नयन) – डोहाळा (गर्भवतीची इच्छा); डौल (ऐट) – डौळ (शिक्का मारलेला कोरा कागद).
  • ढकल (निष्काळजीपणाने करणे) – ढकली (वेग कमी करणारे लाकूड); ढग (मेघ) – ढंग (चाळे).
  • ढवळा (पांढरा) – ढवाळा (थट्टा); ढोल (झाडाचा पोकळ भाग) – ढोला (फसवणूक).
  • तक्त म्हणजे गादी, सिंहासन.

हेही वाचा

सराव प्रश्नमंजुषा

वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.

गुण: 0/10 | प्रगती: 0/10

1. ठेवा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ठेवा म्हणजे आकार, संचय. ठेव म्हणजे गुप्त द्रव्य, ढब, पद्धत.

2. ठोसा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ठोसा म्हणजे गुदया, प्रहार. ठोस म्हणजे मुख्य, खास, निर्णायक.

3. डंग या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




डंग म्हणजे उखळ, खलबता. डग म्हणजे भिती, शंका.

4. डोहाळा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




डोहाळा म्हणजे गर्भवतीची इच्छा. डोळा म्हणजे नयन, नेत्र.

5. डौळ या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




डौळ म्हणजे सही किंवा शिक्का मारलेला कोरा कागद. डौल म्हणजे रीत, पद्धत, ढब, ऐट.

6. ढंग या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ढंग म्हणजे चाळे, चेष्टा, मूर्खपणा. ढग म्हणजे मेघ, अभ्र.

7. ढवळा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ढवळा म्हणजे पांढरा, गोंधळ. ढवाळा म्हणजे थट्टा, उपहास.

8. ढोला या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ढोला म्हणजे फसवणूक, नुकसान. ढोल म्हणजे झाडाचा आतील पोकळ भाग.

9. तक्त या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




तक्त म्हणजे गादी, सिंहासन.

10. ठोका या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




ठोका म्हणजे प्रहार, ठोसा. ठोक म्हणजे चोख, भक्कम आणि ठोस म्हणजे मुख्य, खास.

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.