उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 5

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 5

मराठीत काही शब्द असे आहेत, ज्यांचा उच्चार सारखा असतो, पण अर्थ वेगळा असतो. त्यांना समोच्चारित शब्द असे म्हणतात. परीक्षेत अशा शब्दांवर हमखास प्रश्न विचारले जातात – शब्दाचा अर्थ ओळखा, चुकीची जोडी ओळखा किंवा वाक्यात योग्य शब्द भरा. या लेखात अशा 13 जोड्या अर्थासह दिल्या आहेत. प्रत्येक जोडीतील फरक लक्षात ठेवला, तर हे प्रश्न सहज सुटतात. शेवटी सराव प्रश्नमंजुषा आहे.

समोच्चारित शब्द लक्षात ठेवण्याची सोपी पद्धत म्हणजे दोन्ही शब्द एकत्र वाक्यात वापरून पाहणे. उदा. कंकाल म्हणजे आस्थीपंजर आणि कंगाल म्हणजे गरीब. वाक्य: कंकाल झालेले शरीर पाहून कंगाल माणसाची दया आली. अशा वाक्याने दोन्ही अर्थ एकाच वेळी लक्षात राहतात.

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 5 - समोच्चारित शब्दांची अर्थासह यादी

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 5 – एका नजरेत

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा
  • ओढ: कल, आकर्षण; ओढ: कमतरता, उणीव
  • ओज: तेज, तेजस्विता; ओज: बळ, सामर्थ्य
  • ओळख: परिचय; ओळख: माहिती, जामीन
  • कंकाल: आस्थीपंजर, कृश; कंगाल: गरीब
  • कचरा: घाण; कचार: काचकाम करणारा
  • कंचुक: अंगरखा, बंडी; कंचुक: चोळी, कवच
  • कटकट: किरकिर, गडबड; कटकट: त्रास, भांडण
  • कंठ: गळा, घाटी; कंठ: स्वर, नरडी
  • कणव: दया, करुणा; कवण: काव्य

समोच्चारित शब्द म्हणजे काय

समोच्चारित शब्द म्हणजे असे शब्द, ज्यांचा उच्चार एकसारखा किंवा जवळजवळ सारखा असतो, पण ज्यांचे अर्थ वेगवेगळे असतात. कधी दोन्ही शब्दांचे लेखनही सारखेच असते – उदा. कंचुक (अंगरखा) व कंचुक (चोळी). अशा शब्दांना समरूप शब्द असे म्हणतात. कधी लेखनात एका अक्षराचा फरक असतो – उदा. कंकाल व कंगाल. परीक्षेत दोन्ही प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.

शब्द 1 अर्थ शब्द 2 अर्थ
ओढ कल, आकर्षण ओढ कमतरता, उणीव
ओज तेज, तेजस्विता ओज बळ, सामर्थ्य
ओळख परिचय ओळख माहिती, जामीन
औस पुजारी औस पुजारी, देवाचा सेवक
कंकाल आस्थीपंजर, कृश कंगाल गरीब, दरिद्री
कच्च लहान खळगा, चलमा कच्चा अपरिपक्व
कचरा घाण कचार काचकाम करणारा
कंचुक अंगरखा, बंडी कंचुक चोळी, कवच
कटकट किरकिर, गडबड कटकट त्रास, भांडण
कंठ गळा, घाटी कंठ स्वर, नरडी
कणव दया, करुणा कवण काव्य, कविता
कनक सोने कन्नक कणखर
कष्टी मेहनती कष्टी थकलेला

वाक्यात वापर

शब्दांचा अर्थ वाक्यात वापरल्यावर अधिक चांगला लक्षात राहतो. खालील वाक्ये वाचा आणि दोन्ही शब्दांतील फरक मनात ठेवा.

  • ओढ – ओढ: ओढ म्हणजे कल; ओढ म्हणजे कमतरता. वाक्य: त्याला वाचनाची ओढ होती, पण पुस्तकांची ओढ होती.
  • ओज – ओज: ओज म्हणजे तेज; ओज म्हणजे बळ. वाक्य: त्याच्या चेहऱ्यावर ओज होते आणि त्याच्या हातात ओज होते.
  • ओळख – ओळख: ओळख म्हणजे परिचय; ओळख म्हणजे माहिती. वाक्य: त्याची ओळख झाली आणि त्याने ओळख दिली.
  • कंकाल – कंगाल: कंकाल म्हणजे आस्थीपंजर; कंगाल म्हणजे गरीब. वाक्य: कंकाल झालेले शरीर पाहून कंगाल माणसाची दया आली.
  • कच्च – कच्चा: कच्च म्हणजे लहान खळगा; कच्चा म्हणजे अपरिपक्व. वाक्य: कच्च खोदला आणि कच्चा आंबा तोडला.
  • कचरा – कचार: कचरा म्हणजे घाण; कचार म्हणजे काचकाम करणारा. वाक्य: कचरा काढला आणि कचाराने काच घडवली.
  • कंचुक – कंचुक: कंचुक म्हणजे अंगरखा; कंचुक म्हणजे चोळी. वाक्य: त्याने कंचुक घातला आणि तिने कंचुक घातला.
  • कटकट – कटकट: कटकट म्हणजे किरकिर; कटकट म्हणजे भांडण. वाक्य: घरात कटकट सुरू झाली आणि शेवटी कटकट झाली.
  • कंठ – कंठ: कंठ म्हणजे गळा; कंठ म्हणजे स्वर. वाक्य: त्याचा कंठ दुखतो आणि तिचा कंठ मधुर आहे.
  • कणव – कवण: कणव म्हणजे दया; कवण म्हणजे काव्य. वाक्य: त्याला कणव आली आणि त्याने कवण लिहिले.

परीक्षेत गोंधळ टाळा

  • कंकाल विरुद्ध कंगाल: कंकाल मध्ये क आहे आणि अर्थ आस्थीपंजर; कंगाल मध्ये ग आहे आणि अर्थ गरीब. क व ग ही खूण लक्षात ठेवा.
  • कच्च विरुद्ध कच्चा: कच्च म्हणजे लहान खळगा; कच्चा म्हणजे अपरिपक्व. कच्चा मध्ये शेवटी आ आहे.
  • कचरा विरुद्ध कचार: कचरा म्हणजे घाण; कचार म्हणजे काचकाम करणारा. कचार मध्ये र आहे आणि तो माणसाशी संबंधित आहे.
  • कणव विरुद्ध कवण: कणव मध्ये ण आहे आणि अर्थ दया; कवण मध्ये व आहे आणि अर्थ काव्य. ण व व ही खूण लक्षात ठेवा.
  • कनक विरुद्ध कन्नक: कनक म्हणजे सोने; कन्नक म्हणजे कणखर. कन्नक मध्ये दोन न आहेत.
  • कंठ: कंठ या एकाच शब्दाचे दोन अर्थ आहेत – गळा आणि स्वर. अर्थ वाक्यावरून ठरवावा लागतो.
  • समरूप शब्द: ओढ, ओज, ओळख, कंचुक, कटकट, कंठ व कष्टी या शब्दांचे लेखन सारखेच असते, पण अर्थ वेगळा असतो. अशा शब्दांचा अर्थ वाक्यावरून ठरवावा लागतो.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा; समरूप शब्द: लेखनही सारखे, अर्थ वेगळा.
  • ओढ (कल) – ओढ (कमतरता); ओज (तेज) – ओज (बळ); ओळख (परिचय) – ओळख (माहिती, जामीन).
  • कंकाल (आस्थीपंजर) – कंगाल (गरीब); कच्च (लहान खळगा) – कच्चा (अपरिपक्व).
  • कचरा (घाण) – कचार (काचकाम करणारा); कंचुक (अंगरखा) – कंचुक (चोळी, कवच).
  • कटकट (किरकिर) – कटकट (त्रास, भांडण); कंठ (गळा) – कंठ (स्वर).
  • कणव (दया) – कवण (काव्य); कनक (सोने) – कन्नक (कणखर); कष्टी (मेहनती, थकलेला).

हेही वाचा

सराव प्रश्नमंजुषा

वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.

गुण: 0/10 | प्रगती: 0/10

1. कंकाल या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कंकाल म्हणजे आस्थीपंजर, कृश. कंगाल म्हणजे गरीब, कचरा म्हणजे घाण आणि कवण म्हणजे काव्य.

2. कंगाल या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कंगाल म्हणजे गरीब, दरिद्री. कनक म्हणजे सोने, कन्नक म्हणजे कणखर आणि कष्टी म्हणजे थकलेला.

3. कचरा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कचरा म्हणजे घाण. कचार म्हणजे काचकाम करणारा, कनक म्हणजे सोने आणि कवण म्हणजे काव्य.

4. कचार या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कचार म्हणजे काचकाम करणारा. कचरा म्हणजे घाण, कंगाल म्हणजे गरीब आणि कनक म्हणजे सोने.

5. कणव या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कणव म्हणजे दया, करुणा. कवण म्हणजे काव्य, कनक म्हणजे सोने आणि कष्टी म्हणजे थकलेला.

6. कवण या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कवण म्हणजे काव्य, कविता. कणव म्हणजे दया, कनक म्हणजे सोने आणि कष्टी म्हणजे थकलेला.

7. कनक या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




कनक म्हणजे सोने. कन्नक म्हणजे कणखर, कष्टी म्हणजे थकलेला आणि कंगाल म्हणजे गरीब.

8. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात कंठ म्हणजे स्वर असा अर्थ आहे?




तिचा कंठ मधुर आहे या वाक्यात कंठ म्हणजे स्वर. बाकी वाक्यांत कंठ म्हणजे गळा.

9. कटकट या शब्दाचा त्रास, भांडण या अर्थाने काय अर्थ होतो?




कटकट म्हणजे त्रास, भांडण, किरकिर. कचरा म्हणजे घाण, कनक म्हणजे सोने आणि कवण म्हणजे काव्य.

10. कष्टी या शब्दाचा थकलेला या अर्थाने काय अर्थ होतो?




कष्टी म्हणजे थकलेला. कष्टी म्हणजे मेहनतीही आहे. कंगाल म्हणजे गरीब आणि कनक म्हणजे सोने.

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.