उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 8

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 8

मराठीत काही शब्द असे आहेत, ज्यांचा उच्चार सारखा असतो, पण अर्थ वेगळा असतो. त्यांना समोच्चारित शब्द असे म्हणतात. परीक्षेत अशा शब्दांवर हमखास प्रश्न विचारले जातात – शब्दाचा अर्थ ओळखा, चुकीची जोडी ओळखा किंवा वाक्यात योग्य शब्द भरा. या लेखात अशा 13 जोड्या अर्थासह दिल्या आहेत. प्रत्येक जोडीतील फरक लक्षात ठेवला, तर हे प्रश्न सहज सुटतात. शेवटी सराव प्रश्नमंजुषा आहे.

समोच्चारित शब्द लक्षात ठेवण्याची सोपी पद्धत म्हणजे दोन्ही शब्द एकत्र वाक्यात वापरून पाहणे. उदा. चिता म्हणजे सरण आणि चिंता म्हणजे काळजी. वाक्य: चितेवर देह ठेवला आणि मनात चिंता होती. अशा वाक्याने दोन्ही अर्थ एकाच वेळी लक्षात राहतात.

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 8 - समोच्चारित शब्दांची अर्थासह यादी

उच्चार सारखे पण अर्थ वेगळा भाग 8 – एका नजरेत

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा
  • चक्र: गाडीचे चाक, रथ; चक्रम: विक्षिप्त
  • चिता: सरण; चिंता: काळजी
  • चिज: वस्तू; चीज: संगीतातील काव्य
  • छकड: तोटा, नुकसान, कपट; छकडा: लहान बैलगाडी
  • छकडी: सहाचे माप; छकडे: लहान लाडके मूल
  • छटा: प्रतिबिंब, छाया; छट्टा: टप्पा, अंतर
  • छत: नकार दर्शक उद्गार; छत: आच्छादन, चांदवा
  • छाता: छत्री; छाती: वक्षस्थळ
  • जग: सृष्टी, दुनिया; जंग: युद्ध, मळ, दोष

समोच्चारित शब्द म्हणजे काय

समोच्चारित शब्द म्हणजे असे शब्द, ज्यांचा उच्चार एकसारखा किंवा जवळजवळ सारखा असतो, पण ज्यांचे अर्थ वेगवेगळे असतात. कधी दोन्ही शब्दांचे लेखनही सारखेच असते – उदा. छत (उद्गार) व छत (आच्छादन). अशा शब्दांना समरूप शब्द असे म्हणतात. कधी लेखनात एका अक्षराचा फरक असतो – उदा. चिता व चिंता. परीक्षेत दोन्ही प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.

शब्द 1 अर्थ शब्द 2 अर्थ
चक्र गाडीचे चाक, रथ चक्रम विक्षिप्त
चिता सरण, चिता चिंता काळजी, चिंता
चिज वस्तू, चिजवस्तू चीज संगीतातील काव्य, बंदिश
छकड तोटा, नुकसान, कपट छकडा तटया घातलेली लहान बैलगाडी
छकडी सहाचे माप छकडे लहान लाडके मूल
छटा प्रतिबिंब, छाया छट्टा टप्पा, अंतर
छत नकार वा तिरस्कार दर्शक उद्गार छत आच्छादन, चांदवा
छाता छत्री छाती वक्षस्थळ, छाती
जग सृष्टी, दुनिया जंग युद्ध, मळ, दोष
जंगणे कीट किंवा मळ चढणे जगणे वाचणे, जिवंत राहणे
जट गुंतलेले केस, जटा जड वजनदार, अचेतन, धन
जनन जन्म जतन संगोपन
जबरा जबर मोण जबरा जबर, बलवान

वाक्यात वापर

शब्दांचा अर्थ वाक्यात वापरल्यावर अधिक चांगला लक्षात राहतो. खालील वाक्ये वाचा आणि दोन्ही शब्दांतील फरक मनात ठेवा.

  • चक्र – चक्रम: चक्र म्हणजे गाडीचे चाक; चक्रम म्हणजे विक्षिप्त. वाक्य: रथाचे चक्र फिरले आणि चक्रम माणूस हसला.
  • चिता – चिंता: चिता म्हणजे सरण; चिंता म्हणजे काळजी. वाक्य: चितेवर देह ठेवला आणि मनात चिंता होती.
  • चिज – चीज: चिज म्हणजे वस्तू; चीज म्हणजे संगीतातील काव्य. वाक्य: दुकानात चिज मिळते आणि मैफिलीत चीज गायली जाते.
  • छकड – छकडा: छकड म्हणजे तोटा; छकडा म्हणजे लहान बैलगाडी. वाक्य: व्यापारात छकड झाला आणि छकडा गावात आला.
  • छकडी – छकडे: छकडी म्हणजे सहाचे माप; छकडे म्हणजे लाडके मूल. वाक्य: छकडी धान्य मोजले आणि छकडे खेळत होते.
  • छटा – छट्टा: छटा म्हणजे प्रतिबिंब; छट्टा म्हणजे टप्पा. वाक्य: पाण्यात छटा पडली आणि प्रवासात एक छट्टा आला.
  • छत – छत: छत म्हणजे नकार दर्शक उद्गार; छत म्हणजे आच्छादन. वाक्य: त्याने छत म्हटले आणि घराचे छत पडले.
  • छाता – छाती: छाता म्हणजे छत्री; छाती म्हणजे वक्षस्थळ. वाक्य: पावसात छाता उघडला आणि त्याची छाती भरून आली.
  • जग – जंग: जग म्हणजे सृष्टी; जंग म्हणजे युद्ध. वाक्य: जगात शांती हवी आणि जंगात विजय हवा.
  • जंगणे – जगणे: जंगणे म्हणजे मळ चढणे; जगणे म्हणजे जिवंत राहणे. वाक्य: लोखंड जंगते आणि माणूस जगतो.

परीक्षेत गोंधळ टाळा

  • चिता विरुद्ध चिंता: चिता म्हणजे सरण; चिंता म्हणजे काळजी. चिंता मध्ये अनुस्वार आहे, ही खूण लक्षात ठेवा.
  • चिज विरुद्ध चीज: चिज म्हणजे वस्तू; चीज म्हणजे संगीतातील काव्य. चीज मध्ये दीर्घ ई आहे.
  • छकड कुटुंब: छकड (तोटा), छकडा (बैलगाडी), छकडी (सहाचे माप) व छकडे (लाडके मूल) हे चार वेगळे शब्द आहेत. शेवटचे अक्षर बदलले की अर्थ बदलतो.
  • छटा विरुद्ध छट्टा: छटा म्हणजे प्रतिबिंब; छट्टा म्हणजे टप्पा. छट्टा मध्ये दोन ट आहेत.
  • छाता विरुद्ध छाती: छाता म्हणजे छत्री; छाती म्हणजे वक्षस्थळ. छाती मध्ये शेवटी ई आहे.
  • जग विरुद्ध जंग: जग म्हणजे सृष्टी; जंग म्हणजे युद्ध. जंग मध्ये अनुस्वार आहे.
  • जंगणे विरुद्ध जगणे: जंगणे म्हणजे मळ चढणे; जगणे म्हणजे जिवंत राहणे. जंगणे मध्ये अनुस्वार आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

  • समोच्चारित शब्द: उच्चार सारखा, अर्थ वेगळा; समरूप शब्द: लेखनही सारखे, अर्थ वेगळा.
  • चक्र (गाडीचे चाक) – चक्रम (विक्षिप्त); चिता (सरण) – चिंता (काळजी).
  • चिज (वस्तू) – चीज (संगीतातील काव्य); छकड (तोटा) – छकडा (बैलगाडी).
  • छकडी (सहाचे माप) – छकडे (लाडके मूल); छटा (प्रतिबिंब) – छट्टा (टप्पा).
  • छत (उद्गार) – छत (आच्छादन); छाता (छत्री) – छाती (वक्षस्थळ).
  • जग (सृष्टी) – जंग (युद्ध); जंगणे (मळ चढणे) – जगणे (जिवंत राहणे).
  • जट (जटा) – जड (वजनदार); जनन (जन्म) – जतन (संगोपन); जबरा (जबर मोण).

हेही वाचा

सराव प्रश्नमंजुषा

वरील लेख वाचून झाल्यावर ही प्रश्नमंजुषा सोडवा. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर निवडताच बरोबर/चूक लगेच कळेल आणि स्पष्टीकरण दिसेल.

गुण: 0/10 | प्रगती: 0/10

1. चिता या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




चिता म्हणजे सरण, चिता. चिंता म्हणजे काळजी, चिज म्हणजे वस्तू आणि चीज म्हणजे संगीतातील काव्य.

2. चिंता या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




चिंता म्हणजे काळजी, चिंता. चिता म्हणजे सरण, चिज म्हणजे वस्तू आणि चीज म्हणजे काव्य.

3. चिज या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




चिज म्हणजे वस्तू, चिजवस्तू. चीज म्हणजे संगीतातील काव्य, चिता म्हणजे सरण आणि चिंता म्हणजे काळजी.

4. चीज या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




चीज म्हणजे संगीतातील काव्य, बंदिश. चिज म्हणजे वस्तू, चिता म्हणजे सरण आणि चिंता म्हणजे काळजी.

5. छकडा या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




छकडा म्हणजे तटया घातलेली लहान बैलगाडी. छकड म्हणजे तोटा, छकडी म्हणजे सहाचे माप आणि छकडे म्हणजे लाडके मूल.

6. छकडी या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




छकडी म्हणजे सहाचे माप. छकड म्हणजे तोटा, छकडा म्हणजे बैलगाडी आणि छकडे म्हणजे लाडके मूल.

7. छाता या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




छाता म्हणजे छत्री. छाती म्हणजे वक्षस्थळ, जग म्हणजे सृष्टी आणि जंग म्हणजे युद्ध.

8. छाती या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




छाती म्हणजे वक्षस्थळ, छाती. छाता म्हणजे छत्री, जग म्हणजे सृष्टी आणि जंग म्हणजे युद्ध.

9. जग या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




जग म्हणजे सृष्टी, दुनिया. जंग म्हणजे युद्ध, मळ किंवा दोष आणि जनन म्हणजे जन्म.

10. जंग या शब्दाचा अर्थ काय आहे?




जंग म्हणजे युद्ध, मळ, दोष. जग म्हणजे सृष्टी, जनन म्हणजे जन्म आणि जतन म्हणजे संगोपन.

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.