21 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी – Current Affairs
21 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी – Current Affairs
Table of Contents
Read today’s 21 November 2026 current affairs in Marathi (Chalu Ghadamodi) – daily current affairs for MPSC, UPSC, SSC, Banking, Railway, Police Bharti, Talathi and other competitive exams, covering Maharashtra current affairs, national, international, economy and defence news in simple Marathi, with exam points and MCQs for quick revision.
चालू घडामोडी (21 नोव्हेंबर 2026)
आजच्या दिवसातील MPSC, UPSC, SSC, बँकिंग, रेल्वे, पोलीस भरती, तलाठी, राज्यसेवा, संयुक्त गट ब/क आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी महत्त्वाच्या 10 बातम्या – महाराष्ट्र, राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय, अर्थव्यवस्था आणि संरक्षण – एकाच पोस्टमध्ये.

📅 21 नोव्हेंबर 2026 – शनिवार
आजच्या बातम्या एका नजरेत
- चक्रीवादळ अक्वान (Cyclone Akvan) ओडिशा किनारपट्टीवर धडकले – गोपालपूरजवळ भूस्खलन, मोठी जीवितहानी नाही.
- भारताची पहिली स्वदेशी H5N1 बर्ड फ्लू लस (H5N1 Vaccine) – भोपाळमध्ये राष्ट्राला अर्पण, प्रतिडोस फक्त ₹1-2.
- बराक क्षेपणास्त्र प्रणाली (Barak Missile System) सुधारणेसाठी ₹1,976.40 कोटींचा करार – इस्रायल एरोस्पेस इंडस्ट्रीजसोबत.
- मुख्य उद्योगांची (Core Industries) वाढ ऑक्टोबरमध्ये 10.9% – 31 महिन्यांतील उच्चांक.
- महाराष्ट्र: मुंबई-पुण्यासाठी दीर्घकालीन पाणी योजना (Water Security Plan) – मुळशीतून 8 TMC पाण्याचा विचार.
- EPFO च्या पैसे काढण्याच्या नियमांत मोठे बदल (Systematic Withdrawal Plan) – 90% पर्यंत रक्कम काढता येणार.
- भारताची चित्ता लोकसंख्या 62 वर (Project Cheetah) – जंगलात चार बछड्यांचा जन्म.
- पंतप्रधानांचा आज बिहार दौरा (Nitish Setu) – ₹34,470 कोटींचे प्रकल्प, 19.7 km लांब पूल.
- 57 वा भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (IFFI 2026) गोव्यात सुरू – 86 देशांतील 230 हून अधिक चित्रपट.
- इथेनॉल मिश्रणाचे (Ethanol Blending) 20% उद्दिष्ट पूर्ण – मका सर्वांत मोठा स्रोत ठरला.
1. चक्रीवादळ अक्वान (Cyclone Akvan) ओडिशा किनारपट्टीवर धडकले – गोपालपूरजवळ भूस्खलन
- चक्रीवादळ अक्वानने 20 नोव्हेंबर रोजी सकाळी ओडिशातील गोपालपूरजवळ भूस्खलन (Landfall) केले. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD – India Meteorological Department) माहितीनुसार भूस्खलनाची प्रक्रिया सकाळी 7:30 वाजता सुरू होऊन 11:20 वाजता पूर्ण झाली. त्यावेळी वाऱ्याचा वेग 70-80 kmph होता, तर झोत 90 kmph पर्यंत पोहोचला.
- किनारपट्टीवर धडकण्यापूर्वी हे वादळ तीव्र चक्रीवादळातून (Severe Cyclonic Storm) सामान्य चक्रीवादळात (Cyclonic Storm) कमकुवत झाले होते. दुपारी 1 वाजेपर्यंत ते खोल कमी दाबाचे क्षेत्र (Deep Depression) बनले आणि हळूहळू आणखी कमकुवत झाले.
- ओडिशा सरकारने वादळापूर्वी सुमारे 3.7 लाख लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवले, 423 बचाव पथके तैनात केली आणि 9,341 चक्रीवादळ निवारे उभारले. गंजम जिल्ह्यातील पात्रपूर येथे सर्वाधिक 209 mm पाऊस नोंदवला गेला. राज्याचे आपत्ती व्यवस्थापन मंत्री सुरेश पुजारी यांनी सांगितले की, मोठी जीवितहानी किंवा मोठे नुकसान झालेले नाही. 24 दिवसांत ओडिशाला धोका निर्माण करणारे हे तिसरे चक्रीवादळ आहे.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: चक्रीवादळांना नावे देण्याची व्यवस्था जागतिक हवामान संघटना (WMO) आणि ESCAP च्या पॅनेलअंतर्गत चालते; ‘अक्वान’ हे नाव इराणने दिले आहे. IMD चक्रीवादळांचे वर्गीकरण वाऱ्याच्या वेगावरून करते आणि ओडिशा सरकार ‘शून्य जीवितहानी’ (Zero Casualty) हे उद्दिष्ट ठेवून काम करते.
2. भारताची पहिली स्वदेशी H5N1 बर्ड फ्लू लस (H5N1 Bird Flu Vaccine) – भोपाळमध्ये राष्ट्राला अर्पण
- केंद्रीय कृषी मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी 20 नोव्हेंबर रोजी भोपाळमध्ये भारताची पहिली स्वदेशी H5N1 बर्ड फ्लू लस (Avian Influenza Vaccine) राष्ट्राला अर्पण केली. ही निष्क्रिय (Inactivated) लस H5N1 च्या क्लेड 2.3.2.1a या प्रकाराविरुद्ध संरक्षण देते आणि भोपाळस्थित ICAR-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशुरोग संस्थेने (ICAR-NIHSAD – National Institute of High Security Animal Diseases) ती विकसित केली आहे.
- या लसीची किंमत प्रतिडोस फक्त ₹1-2 इतकी ठेवण्यात आली आहे, त्यामुळे छोट्या कुक्कुटपालकांनाही ती परवडेल. चाचण्यांमध्ये ही लस कोंबड्यांना सहा महिन्यांपर्यंत संरक्षण देते आणि लस दिलेल्या कोंबड्यांपासून जवळच्या कोंबड्यांना संसर्ग होण्यासही प्रतिबंध करते, असे संस्थेने सांगितले.
- याच कार्यक्रमात चौहान यांनी भोपाळमध्ये ₹300 कोटी खर्चून अत्याधुनिक पशुरोग संशोधन प्रयोगशाळा उभारण्याची घोषणा केली. भारतात 2006 मध्ये नावापूर (महाराष्ट्र) येथे बर्ड फ्लूचा पहिला उद्रेक झाला होता आणि तेव्हापासून 500 हून अधिक उद्रेक नोंदवले गेले आहेत. मे 2026 मध्ये नावापूरमध्येच झालेल्या उद्रेकात सुमारे 4 लाख कोंबड्या नष्ट कराव्या लागल्या होत्या.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: भारतीय कृषी संशोधन परिषदेची (ICAR – Indian Council of Agricultural Research) स्थापना 1929 मध्ये झाली आणि तिचे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे. H5N1 हा अत्यंत रोगकारक एव्हियन इन्फ्लूएंझा (HPAI – Highly Pathogenic Avian Influenza) विषाणू आहे.
3. बराक क्षेपणास्त्र प्रणाली (Barak Missile System) सुधारणेसाठी ₹1,976.40 कोटींचा करार
- संरक्षण मंत्रालयाने भारतीय नौदलाच्या युद्धनौकांवरील बराक पॉइंट डिफेन्स क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या (Barak Point Defence Missile System) सुधारणा आणि कालबाह्य भाग बदलण्यासाठी (Upgradation and Obsolescence Management) इस्रायल एरोस्पेस इंडस्ट्रीज (IAI – Israel Aerospace Industries) सोबत ₹1,976.40 कोटींचा करार केला आहे.
- बराक ही नौदलाच्या युद्धनौकांचे हवाई हल्ले, क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनपासून संरक्षण करणारी महत्त्वाची प्रणाली आहे. या करारामुळे नौकांवरील प्रणाली आधुनिक तंत्रज्ञानाने अद्ययावत होईल आणि तिचे कार्य आयुष्य वाढेल.
- हा करार भारताच्या नौदल आधुनिकीकरणाचा आणि संरक्षण क्षेत्रातील भारत-इस्रायल सहकार्याचा भाग आहे. बराक-8 (MRSAM – Medium Range Surface-to-Air Missile) ही प्रणाली भारत आणि इस्रायल यांनी संयुक्तपणे विकसित केली आहे.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: बराक-8 ही मध्यम पल्ल्याची जमिनीवरून हवेत मारा करणारी क्षेपणास्त्र प्रणाली (MRSAM) असून, ती भारताच्या DRDO आणि इस्रायलच्या IAI यांनी संयुक्तपणे विकसित केली आहे. ती नौदल आणि हवाई दल दोन्हीकडे वापरली जाते.
4. मुख्य उद्योगांची (Core Industries) वाढ ऑक्टोबरमध्ये 10.9% – 31 महिन्यांतील उच्चांक
- वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाने 20 नोव्हेंबर रोजी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, भारतातील नऊ मुख्य उद्योगांचे (Core Industries) उत्पादन ऑक्टोबर 2026 मध्ये वर्षागणिक 10.9% वाढले. ही वाढ 31 महिन्यांतील सर्वोच्च आणि नव्या 2022-23 या आधारभूत वर्षाच्या मालिकेतील सर्वोच्च आहे. सप्टेंबरमध्ये ही वाढ सुधारित 8.2% होती, तर गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये ती फक्त 0.8% होती.
- लोह खनिज उत्पादन 26.4%, कोळसा 23.1%, वीज 21.6% आणि सिमेंट 15.4% वाढले. पोलाद 7.3% आणि शुद्धीकरण उत्पादने 3.4% वाढली, तर खते, नैसर्गिक वायू आणि कच्चे तेल यांचे उत्पादन घटले. मुख्य उद्योगांचा निर्देशांक सप्टेंबरमधील 118.6 वरून ऑक्टोबरमध्ये 123.1 वर गेला.
- एप्रिल-ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत मुख्य उद्योगांची एकत्रित वाढ 6.0% राहिली, तर गेल्या वर्षी याच कालावधीत ती 2.3% होती. ही आकडेवारी तात्पुरती (Provisional) असून, पुढील जाहीर पत्रकात त्यात सुधारणा होऊ शकते.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: नऊ मुख्य उद्योग – कोळसा, कच्चे तेल, नैसर्गिक वायू, शुद्धीकरण उत्पादने, खते, पोलाद, सिमेंट, वीज आणि लोह खनिज – यांचा औद्योगिक उत्पादन निर्देशांकात (IIP – Index of Industrial Production) सुमारे 40% वाटा आहे. यात वीजचा वाटा सर्वाधिक सुमारे 30.9% आहे.
5. महाराष्ट्र: मुंबई-पुण्यासाठी दीर्घकालीन पाणी योजना (Water Security Plan) – मुळशीतून 8 TMC पाण्याचा विचार
- मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 20 नोव्हेंबर रोजी मुंबईत झालेल्या आढावा बैठकीत मुंबई महानगर प्रदेशासाठी 2051 पर्यंत आणि पुणे महानगर प्रदेशासाठी 2047 पर्यंतची एकात्मिक, वेळबद्ध आणि आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य पाणीपुरवठा योजना तयार करण्याचे निर्देश दिले. ही बैठक त्यांच्या वर्षा या शासकीय निवासस्थानी झाली.
- मुंबई महानगर प्रदेशाची लोकसंख्या सध्या सुमारे 2.75 कोटी असून, 2051 पर्यंत पाण्याची मागणी 16,139 MLD (दशलक्ष लिटर प्रतिदिन) पर्यंत जाईल, असा अंदाज आहे. पुणे महानगर प्रदेशाची लोकसंख्या 1.80 कोटींवरून 2047 पर्यंत 4.12 कोटींवर जाईल आणि पाण्याची मागणी सुमारे 100 TMC (7,816 MLD) पर्यंत पोहोचेल. पुण्याला सध्या 36.90 TMC पाणी आरक्षित असताना मागणी आधीच 41.65 TMC आहे.
- मुळशी धरणातून सुमारे 8 TMC पाणी पाइपलाइनद्वारे खडकवासला परिसरात आणण्याची तांत्रिक आणि आर्थिक व्यवहार्यता तपासण्याचे निर्देश मुख्यमंत्र्यांनी दिले. तसेच कोकणातील सावित्री नदीच्या खोऱ्यातून कुकडी, भीमा, इंद्रायणी, मुळा-मुठा आणि नीरा या खोऱ्यांकडे पाणी वळवण्याच्या नदीजोड प्रकल्पाचा प्राथमिक अहवाल तयार करण्यासही सांगण्यात आले.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: मुळशी धरण पुणे जिल्ह्यात मुळा नदीवर असून, खडकवासला धरण पुण्याजवळ मुठा नदीवर आहे. मुंबई आणि पुणे महानगर प्रदेशांच्या नियोजनासाठी अनुक्रमे MMRDA आणि PMRDA या प्राधिकरणे काम करतात.
6. EPFO च्या पैसे काढण्याच्या नियमांत मोठे बदल (Systematic Withdrawal Plan) – 90% पर्यंत रक्कम काढता येणार
- कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने (EPFO – Employees’ Provident Fund Organisation) भविष्य निर्वाह निधीच्या (EPF) पैसे काढण्याच्या नियमांत मोठी सुधारणा मंजूर केली आहे. केंद्रीय कामगार मंत्री मनसुख मांडविया यांच्या अध्यक्षतेखाली 19 नोव्हेंबर रोजी झालेल्या केंद्रीय विश्वस्त मंडळाच्या (CBT – Central Board of Trustees) 240 व्या बैठकीत हे निर्णय घेण्यात आले.
- निवृत्त होणाऱ्या सदस्यांना आता संपूर्ण रक्कम एकरकमी काढण्याऐवजी पद्धतशीर पैसे काढण्याची योजना (SWP – Systematic Withdrawal Plan) निवडता येईल. त्याअंतर्गत मासिक, त्रैमासिक किंवा सहामाही हप्त्यांमध्ये रक्कम मिळेल आणि शिल्लक रक्कम EPF खात्यात राहून त्यावर व्याज मिळत राहील. ही सुविधा ऐच्छिक असेल.
- PF खात्यात ठेवावी लागणारी किमान शिल्लक 25% वरून 10% पर्यंत कमी करण्यात आली आहे, त्यामुळे घर, वैद्यकीय उपचार आणि शिक्षण यांसारख्या गरजांसाठी सदस्यांना आता 75% ऐवजी 90% पर्यंत रक्कम काढता येईल. नोकरी गेल्यानंतर अंतिम तडजोडीसाठीची प्रतीक्षा 12 महिन्यांवरून 2 महिन्यांवर आणण्यात आली आहे. मात्र हे बदल अद्याप लागू झालेले नाहीत – त्यासाठी कामगार मंत्रालयाची अधिसूचना आवश्यक आहे आणि SWP साठी आयकर कायद्यात दुरुस्तीही करावी लागेल.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: EPFO ची स्थापना 1952 मध्ये कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी कायदा, 1952 अंतर्गत झाली. कर्मचारी निवृत्तिवेतन योजना 1995 (EPS-95 – Employees’ Pension Scheme, 1995) ही EPFO ची निवृत्तिवेतन शाखा आहे.
7. भारताची चित्ता लोकसंख्या 62 वर (Project Cheetah) – जंगलात चार बछड्यांचा जन्म
- बोत्सवानाहून आणलेल्या एका मादी चित्त्याने जंगलात चार बछड्यांना जन्म दिला असून, त्यामुळे भारतातील चित्त्यांची एकूण लोकसंख्या 62 वर पोहोचली आहे. यात 43 भारतीय जन्माचे चित्ते आहेत. ही माहिती 20 नोव्हेंबर रोजी प्रसिद्ध झालेल्या शासकीय पत्रकात देण्यात आली.
- प्रोजेक्ट चित्ता (Project Cheetah) अंतर्गत भारतात चित्त्यांचे पुनरुज्जीवन केले जात आहे. चित्त्यांना प्रथम नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिकेतून आणण्यात आले होते; आता बोत्सवानाहून आणलेले चित्तेही या प्रकल्पाचा भाग बनले आहेत.
- चित्ता हा भारतातून नामशेष झालेला प्राणी असून, त्याचे पुनरागमन हे वन्यजीव संवर्धनातील महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते. जंगलात जन्मलेली बछडी ही प्रजनन आणि नैसर्गिक अधिवासात रुजण्याचे सकारात्मक लक्षण आहे.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: चित्ता 1952 मध्ये भारतातून नामशेष घोषित करण्यात आला होता. प्रोजेक्ट चित्ता अंतर्गत 17 सप्टेंबर 2022 रोजी नामिबियातून 8 चित्ते मध्य प्रदेशातील कुनो राष्ट्रीय उद्यानात (Kuno National Park) आणण्यात आले.
8. पंतप्रधानांचा आज बिहार दौरा (Nitish Setu) – ₹34,470 कोटींचे प्रकल्प
- पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आज, 21 नोव्हेंबर रोजी बिहारच्या वैशाली जिल्ह्याला भेट देत आहेत. या दौऱ्याची घोषणा 20 नोव्हेंबर रोजी करण्यात आली. ते गंगेवरील 19.7 km लांब ‘नितीश सेतू’ (Nitish Setu) राष्ट्राला अर्पण करणार असून, सुमारे ₹34,470 कोटींच्या प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी करणार आहेत.
- नितीश सेतू हा कच्छी दरगाह (पटना) ते बिदुपूर (वैशाली) यांना जोडणारा सहा पदरी केबल-आधारित पूल आहे. तो सुमारे ₹4,280 कोटी खर्चून बांधण्यात आला असून, त्यात 9.7 km चा मुख्य पूल आणि 10 km चे संपर्क रस्ते आहेत. यामुळे उत्तर आणि दक्षिण बिहारमधील संपर्क मोठ्या प्रमाणावर सुधारेल.
- पंतप्रधान ₹15,600 कोटींहून अधिक किमतीचे प्रकल्प उद्घाटित करणार असून, त्यात NH-19 चा औरंगाबाद-चोरदाहा विभाग सहा पदरी करणे आणि 1,320 MW च्या बक्सर औष्णिक विद्युत प्रकल्पाचे 660 MW चे दुसरे युनिट यांचा समावेश आहे. सुमारे ₹14,450 कोटींच्या प्रकल्पांची पायाभरणीही होणार आहे. याशिवाय 100 PM-eBus बसेसनाही हिरवा झेंडा दाखवला जाणार आहे. पंतप्रधान आजच IIT खरगपूरच्या प्लॅटिनम जयंती सोहळ्याला आणि लखनऊमधील कौशल्य विकास कार्यक्रमालाही उपस्थित राहणार आहेत.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: वैशाली हे प्राचीन लिच्छवी गणराज्याचे केंद्र असून, ते जगातील प्राचीन प्रजासत्ताकांपैकी एक मानले जाते. गंगा नदी ही भारतातील सर्वांत लांब नदी असून, तिची लांबी सुमारे 2,525 km आहे.
9. 57 वा भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (IFFI 2026) गोव्यात सुरू
- 57 वा भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (IFFI – International Film Festival of India) 20 नोव्हेंबर रोजी गोव्यात सुरू झाला. हा नऊ दिवसांचा महोत्सव 20 ते 28 नोव्हेंबरदरम्यान चालणार असून, त्याची संकल्पना ‘स्टोरीज विदाऊट बॉर्डर्स’ (Stories Without Borders) अशी आहे.
- या महोत्सवात 86 देशांतील 230 हून अधिक चित्रपट दाखवले जाणार आहेत. स्पेन हा ‘कंट्री ऑफ ऑनर’ (Country of Honour) तर रशिया हा भागीदार देश (Partner Country) आहे. पोलंडचे दिग्दर्शक पावेल पावलिकोव्स्की यांचा ‘फादरलँड’ (Fatherland) हा उद्घाटनाचा चित्रपट आहे, तर भारतीय पॅनोरमा विभागाची सुरुवात ‘धुरंधर’ (Dhurandhar) या चित्रपटाने झाली.
- भारतीय पॅनोरमा विभागात 18 भाषांतील 76 भारतीय चित्रपट दाखवले जाणार आहेत. या वर्षी महोत्सवाचे संचालक आशुतोष गोवारीकर आहेत आणि उद्घाटन व समारोप सोहळे पणजीजवळील डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी इनडोअर स्टेडियममध्ये होणार आहेत.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: IFFI ची सुरुवात 1952 मध्ये झाली आणि तो दक्षिण आशियातील सर्वांत जुना चित्रपट महोत्सव आहे. गोवा हे या महोत्सवाचे कायमस्वरूपी ठिकाण असून, महोत्सवाचे आयोजन माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व गोवा सरकार संयुक्तपणे करतात.
10. इथेनॉल मिश्रणाचे (Ethanol Blending) 20% उद्दिष्ट पूर्ण – मका सर्वांत मोठा स्रोत ठरला
- भारताने पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रणाचे (Ethanol Blending) 20% उद्दिष्ट प्रभावीपणे पूर्ण केले आहे. अखिल भारतीय डिस्टिलर्स असोसिएशनच्या (AIDA – All India Distillers’ Association) आकडेवारीनुसार, इथेनॉल पुरवठा वर्ष 2025-26 मध्ये (नोव्हेंबर 2025 – ऑक्टोबर 2026) सरासरी मिश्रण 19.99% नोंदवले गेले आणि एकूण 1,134.36 कोटी लिटर इथेनॉल पेट्रोलमध्ये मिसळण्यात आले.
- या वर्षी धान्य-आधारित स्रोतांचा वाटा 73.52% (800.53 कोटी लिटर) राहिला, तर साखर-आधारित स्रोतांचा वाटा 26.48% होता. मका हा एकट्या सर्वांत मोठा स्रोत ठरला – त्यातून 489.71 कोटी लिटर इथेनॉल मिळाले, जे एकूण पुरवठ्याच्या सुमारे 45% आहे. भारतीय अन्न महामंडळाच्या (FCI) अतिरिक्त तांदळातून 233.95 कोटी लिटर इथेनॉल तयार झाले.
- 20% मिश्रणाचे उद्दिष्ट मूळतः 2030 पर्यंतचे होते, ते सुमारे पाच वर्षे आधी पूर्ण झाले आहे. या कार्यक्रमामुळे कच्च्या तेलाची आयात कमी होते आणि परकीय चलन वाचते, तसेच शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळते.
📌 परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: इथेनॉल मिश्रित पेट्रोल कार्यक्रम (EBP – Ethanol Blended Petrol Programme) अंतर्गत पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिसळले जाते. 2013-14 मध्ये मिश्रण फक्त 1.53% होते, ते आता 20% पर्यंत पोहोचले आहे. इथेनॉल उस, मका आणि अतिरिक्त तांदळापासून तयार केले जाते.
दिनविशेष : 21 नोव्हेंबर
- आजचा दिवस – जागतिक दूरदर्शन दिन (World Television Day). संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) 1996 मध्ये 21 नोव्हेंबर हा दिवस जागतिक दूरदर्शन दिन म्हणून घोषित केला. 21 नोव्हेंबर 1996 रोजी पहिले जागतिक दूरदर्शन मंच (World Television Forum) झाले होते. दूरदर्शनची जनमत घडवण्यातील आणि जागतिक प्रश्नांबाबत जागरूकता निर्माण करण्यातील भूमिका यानिमित्ताने अधोरेखित केली जाते.
- आजचा दिवस – जागतिक मत्स्यपालन दिन (World Fisheries Day). 21 नोव्हेंबर 1997 रोजी नवी दिल्लीत 18 देशांच्या मच्छीमार प्रतिनिधींनी जागतिक मत्स्य मंच (World Forum of Fish Harvesters and Fishworkers) स्थापन केला आणि तेव्हापासून हा दिवस साजरा केला जातो. शाश्वत मत्स्यपालन आणि मच्छीमार समुदायांच्या उपजीविकेचे महत्त्व यानिमित्ताने मांडले जाते.
- आजचा दिवस – जागतिक हॅलो दिन (World Hello Day). 1973 मध्ये मॅककॉर्मॅक बंधूंनी शांततापूर्ण संवादातून संघर्ष सोडवता येतात, हा संदेश देण्यासाठी हा दिवस सुरू केला.
- सन 1620 – 21 नोव्हेंबर 1620 रोजी मेफ्लॉवर करारावर (Mayflower Compact) स्वाक्षरी झाली. अमेरिकेत स्थायिक झालेल्या यात्रेकरूंनी (Pilgrims) स्वशासनाचा हा पहिला करार केला.
- सन 1694 – फ्रेंच तत्त्वज्ञ आणि लेखक व्होल्टेअर (Voltaire) यांचा जन्म 21 नोव्हेंबर 1694 रोजी पॅरिसमध्ये झाला. प्रबोधनाचे (Enlightenment) अग्रदूत मानले जाणारे व्होल्टेअर ‘कँडिड’ (Candide) या कादंबरीसाठी प्रसिद्ध आहेत.
- सन 1783 – 21 नोव्हेंबर 1783 रोजी पॅरिसवर गरम हवेच्या फुग्यातून पहिले मुक्त मानवसहित उड्डाण झाले. जाँ-फ्राँस्वा पिलात्र द रोझिए आणि मार्क्विस फ्राँस्वा द’अरलाँद हे या उड्डाणातील प्रवासी होते.
- सन 1877 – 21 नोव्हेंबर 1877 रोजी थॉमस एडिसन यांनी फोनोग्राफ (Phonograph) या ध्वनी नोंदवणाऱ्या आणि वाजवणाऱ्या यंत्राचा शोध जाहीर केला.
- सन 1962 – 21 नोव्हेंबर 1962 रोजी भारत-चीन युद्धात युद्धबंदी लागू झाली. चीनने एकतर्फी युद्धबंदी जाहीर केली आणि 20 ऑक्टोबर 1962 रोजी सुरू झालेले हे युद्ध संपले.
आजची सराव प्रश्नमंजुषा (MCQs) – 21 November 2026 Current Affairs in Marathi
बातम्या वाचून झाली? आता स्वतःची चाचणी घ्या – प्रत्येक प्रश्नानंतर स्पष्टीकरणासह उत्तर दिले आहे.
तुमची प्रगती: 0 / 5 प्रश्न सोडवले – 0 बरोबर
प्रश्न 1. चक्रीवादळ अक्वानने 20 नोव्हेंबर रोजी कोठे भूस्खलन केले?
a) पुरी, ओडिशा b) गोपालपूर, ओडिशा c) विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश d) पारादीप, ओडिशा
स्पष्टीकरण: बरोबर उत्तर – b) गोपालपूर, ओडिशा. अक्वानने 20 नोव्हेंबर रोजी सकाळी 7:30 ते 11:20 दरम्यान गोपालपूरजवळ उत्तर आंध्र प्रदेश आणि दक्षिण ओडिशा किनारपट्टी ओलांडली; त्यावेळी वाऱ्याचा वेग 70-80 kmph होता.
प्रश्न 2. भारताची पहिली स्वदेशी H5N1 बर्ड फ्लू लस कोणी विकसित केली?
a) ICAR-NIHSAD, भोपाळ b) ICMR, नवी दिल्ली c) NIV, पुणे d) AIIMS, नवी दिल्ली
स्पष्टीकरण: बरोबर उत्तर – a) ICAR-NIHSAD, भोपाळ. भोपाळस्थित ICAR-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशुरोग संस्थेने H5N1 च्या क्लेड 2.3.2.1a प्रकाराविरुद्धची ही निष्क्रिय लस विकसित केली; ती 20 नोव्हेंबर रोजी राष्ट्राला अर्पण करण्यात आली.
प्रश्न 3. ऑक्टोबर 2026 मध्ये भारतातील मुख्य उद्योगांचे उत्पादन किती टक्क्यांनी वाढले?
a) 8.2% b) 6.0% c) 10.9% d) 0.8%
स्पष्टीकरण: बरोबर उत्तर – c) 10.9%. ऑक्टोबर 2026 मध्ये मुख्य उद्योग 10.9% वाढले – ही 31 महिन्यांतील सर्वोच्च वाढ आहे. 8.2% ही सप्टेंबरची वाढ आहे, 6.0% ही एप्रिल-ऑक्टोबरची एकत्रित वाढ आहे आणि 0.8% ही गेल्या वर्षी ऑक्टोबरची वाढ होती.
प्रश्न 4. EPFO च्या नव्या नियमानुसार PF खात्यात किमान किती शिल्लक ठेवावी लागेल?
a) 25% b) 20% c) 15% d) 10%
स्पष्टीकरण: बरोबर उत्तर – d) 10%. केंद्रीय विश्वस्त मंडळाने किमान शिल्लक 25% वरून 10% पर्यंत कमी केली आहे, त्यामुळे सदस्यांना आता 75% ऐवजी 90% पर्यंत रक्कम काढता येईल.
प्रश्न 5. भारतातील चित्त्यांची एकूण लोकसंख्या आता किती झाली आहे?
a) 58 b) 60 c) 62 d) 66
स्पष्टीकरण: बरोबर उत्तर – c) 62. बोत्सवानाहून आणलेल्या मादी चित्त्याने जंगलात चार बछड्यांना जन्म दिल्यानंतर भारताची चित्ता लोकसंख्या 62 वर पोहोचली आहे; यात 43 भारतीय जन्माचे चित्ते आहेत.
Also Read: 20 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी – Current Affairs, MPSC Group C Bharti 2026
मागील / पुढील चालू घडामोडी
← मागील दिवस: 20 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी
पुढील दिवस: 22 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी
नोव्हेंबर 2026 मधील सर्व चालू घडामोडी