प्रयोग व त्याचे प्रकार (Voice And Its Types) व्याकरण Marathi Grammar

Category: Marathi (मराठी) Published on 20 November 2014
Written by Dhanshri Patil Hits: 21741

प्रयोग व त्याचे प्रकार (Voice And Its Types):

वाक्यातील कर्ता, कर्म, व क्रियापद यांच्या परस्पर संबंधाला प्रयोग असे म्हणतात.

मराठीत प्रयोगाचे तीन प्रकार पडतात.
1. कर्तरी प्रयोग
2. कर्मणी प्रयोग
3. भावे प्रयोग

1. कर्तरी प्रयोग (Active Voice) : जेव्हा क्रियापदाचे रूप हे कर्त्याच्या लिंग किवा वाचनानुसार बदलत असेल तर त्या प्रयोगास कर्तरी प्रयोग (Active Voice) असे म्हणतात.
उदा . तो चित्रा काढतो. (कर्ता- पुल्लिंगी)
       ती चित्र काढते. (कर्ता- लिंग)
       ते चित्र काढतात. (कर्ता- वचन)

कर्तरी प्रयोगाचे दोन उपप्रकार पडतात.
1. सकर्मक कर्तरी प्रयोग
2. अकर्मक कर्तरी प्रयोग

1. सकर्मक कर्तरी प्रयोग : ज्या कर्तरी प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले असेल तेव्हा त्यास सकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . राम आंबा खातो.
       सीता आंबा खाते. (लिंग)
       ते आंबा खातात. (वचन)


2. अकर्मक कर्तरी प्रयोग : ज्या कर्तरी प्रयोगाच्या वाक्यात जेव्हा कर्म आलेले नसते तेव्हा त्यास अकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . राम पडला
       सिता पडली (लिंग)
       ते पडले (वचन)    


2. कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) : क्रियापदाचे रूप कर्माच्या लिंग किवा वचनानुसार बदलते तर त्यास कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) असे म्हणतात.
उदा . राजाने राजवाडा बांधला. (कर्म- पुल्लिंगी)
       राजाने कोठी बांधली. (कर्म- लिंग)
       राजाने राजवाडे बांधले. (कर्म- वचन)


कर्मणी प्रयोगाचे पाच उपप्रकार पडतात.
1. प्राचीन कर्मणी प्रयोग / पुराण कर्मणी प्रयोग  
2. नवीन कर्मणी प्रयोग
3. समापन कर्मणी प्रयोग
4. शक्य कर्मणी प्रयोग
5. प्रधान कर्तुक कर्मणी प्रयोग

1. प्राचीन कर्मणी प्रयोग / पुराण कर्मणी प्रयोग : हा प्रयोग मूल संस्कृत कर्मणी प्रयोगापासून तयार झालेला आहे तसेच या कर्माच्या उदाहरनातील वाक्य संस्कृत मधील कवीरूपी आढळतात.                
उदा. नळे इंद्रास असे बोलीले.
      जो - जो किजो परमार्थ लाहो.


2. नवीन कर्मणी प्रयोग :  ह्या प्रयोगात इंग्लिश मधील Passive Voice प्रमाणे वाक्याची रचना आढळते. तसेच वाक्याच्या सुरवातीला कर्म येते व कर्त्या कडून प्रत्यय लागतात.
उदा . रावण रमाकडून मारला गेला.
       चोर पोलिसांकडून पकडला गेला.


3. समापण कर्मणी प्रयोग : जेव्हा कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्याच्या क्रियापदाचा अर्थ क्रिया समाप्त झाल्यासारखा असतो तेव्हा त्यास समापण कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . त्याचा पेरु खाऊन झाला.
       रामाची गोष्ट सांगून झाली.


4. शक्य कर्मणी प्रयोग : जेव्हा कर्मणी प्रयोगतील वाक्याच्या क्रियापदाचा अर्थ कर्त्यामध्ये ती क्रिया करण्याची शक्यता असल्यासारखा असतो, दिसतो तेव्हा त्या प्रयोगास शक्य कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . आई कडून काम करविते.
       बाबांकडून जिना चढविता.


5. प्रधान कर्तुत कर्मणी प्रयोग : कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्यात जेव्हा कर्ता प्रथम मानला जातो तेव्हा त्या प्रयोगास प्रधान कर्तुक कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . त्याने काम केले.
       तिने पत्र लिहिले.  


3. भावे प्रयोग : जेव्हा कर्त्याच्या किवा कर्माच्या लिंग किवा वाचनात बदल करूनही क्रियापद बदलत नाही तेव्हा त्या प्रयोगास भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . सुरेशने बैलाला पकडले.
       सिमाने मुलांना मारले.    

भावे प्रयोगाचे तीन उपप्रकर पडतात. 

1. सकर्मक भावे प्रयोग :
2. अकर्मक भावे प्रयोग :
3. अकर्तुक भावे प्रयोग :

1. सकर्मक भावे प्रयोग : ज्या भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले असल्यास त्यास सकर्मक भावे प्रयोग म्हणतात.
उदा. शिक्षकाने विद्यार्थ्यांना शिकविले.
      रामाने रावणास मारले.

2. अकर्मक भावे प्रयोग : ज्या भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले नसल्यास त्यास अकर्मक भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . मुलांनी खेळावे.
       विद्यार्थांनी जावे.

3. अकर्तुक भावे प्रयोग : भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्ता आलेला नसेल तेव्हा त्यास अकर्तुक भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . आता उजाडले.
       शांत बसावे.
       आज सारखे उकडते.

All Latest Jobs

Himachal Pradesh SSC Bharti 2017 For 2945 Posts (Last Date : 15 October 2017)

Airports Authority of India Bharti Bharti 2017 For 200 Posts (Last Date : 17 October 2017)

Pune Smart City Development Co. Ltd Bharti 2017 For 28 Posts (Interview Date : 4, 5 October 2017)

Yavatmal National Health Mission Bharti 2017 For 31 Posts (Last Date : 21 September 2017)

Beed Lonar Shikshan Prasarak Mandal Bharti 2017 For 49 Posts (Interview Date : 1, 2 October 2017)

MPSC Dean Bharti Bharti 2017 For 1 Post (Last Date : 4 October 2017)

Solapur Shri Digamber Jain Gurukul Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Pune Bank of Maharashtra Bharti 2017 For 110 Posts (Last Date : 7 October 2017)

PMC NUHM Bharti 2017 For 175 Posts (Interview Date : 25 to 27 September 2017)

Cochin Shipyard Limited Bharti 2017 For 73 Posts (Last Date : 24 and 30 September 2017)

PMC IHFW Bharti 2017 For 37 Posts (Interview Date : 25 September 2017)

Satara Sharyu Agro Industries Limited Bharti 2017 For 173 Posts (Interview Date : 18, 19 September 2017)

Border Security Force Bharti 2017 For 1074 Posts (Last Date : 22 October 2017)

Konkan Railway Corporation Limited Bharti 2017 For 10 Posts (Last Date : 9, 10 October 2017)

State Bank of India Bharti 2017 For 41 Posts (Last Date : 6 October 2017)

North Western Railway Bharti 2017 For 307 Posts (Last Date : 12 October 2017)

Thane National Rural Health Mission Bharti 2017 For 6 Posts (Interview Date : 28 September 2017)

Buldhana Zillha Parishad Bharti 2017 For 1 Post (Last Date For Application : 22 September 2017)

Usmanabad SSSAS College Bharti 2017 For 18 Posts (Last Date For Application : 28 September 2017)

RailTel Corporation of India Limited Bharti 2017 For 131 Posts (Last Date : 26 September 2017)

Pachora NUHM Bharti 2017 For 5 Posts (Interview Date : 21 September 2017)

Amaravati Health Service Bharti 2017 For 5 Posts (Interview Date : 22 Septmber 2017)

Mumbai MMRDA Bharti 2017 For 23 Posts (Last Date : 28 September 2017)

Hindustan Copper Limited Bharti 2017 For 75 Posts (Last Date : 26 September 2017)

Ministry Of Minority Affairs Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 9 November 2017)

Thane RNTCP Bharti 2017 For 1 Post (Interview Date : 19 Septmber 2017)

Pune IISER Bharti 2017 For 3 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mumbai ESIC Hospital Kandivali Bharti 2017 For 15 Posts (Interview Date : 25, 26 September 2017)

Union Public Service Commission Bharti 2017 For 48 Posts (Last Date : 14 and 28 September 2017)

Thane Zilha Parishad Bharti 2017 For 1 Post (Last Date : 20 September 2017)

Nashik Maharashtra Tribal Public School Society Bharti 2017 For 105 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mumbai Public Health Department Bharti 2017 For 394 Posts (Last Date : 20 September 2017)

Nagpur Central Railway Bharti 2017 For 4 Posts (Interview Date : 20 September 2017)

Power Grid Corporation of India Limited Bharti 2017 For 81 Posts (Last Date : 20 September 2017)

BSNL Bharti 2017 For 996 Posts (Last Date : 15 October 2017)

Nanded National Health Mission Bharti 2017 For 46 Posts (Last Date : 21 September 2017)

Mumbai National Health Mission Bharti 2017 For 41 Posts (Last Date : 20 September 2017)

IBPS Clerk Bharti 2017 For 7883 Posts (Last Date : 3 October 2017)

Buldhana SSGMC Bharti 2017 For 56 Posts (Last Date : 21 September 2017)

The Amravati Zilha Shikshak Sahkari Bank Limited Bharti 2017 For 36 Posts (Last Date : On. 20 Sep. and Off. 22 Sep. 2017)

Pune CRPF Bharti 2017 For 1 Post (Interview Date : 25 September 2017)

Maharashtra Department of Sainik Welfare Bharti 2017 For 39 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mahagenco Bharti 2017 For 107 Posts (Last Date : 22 September 2017)

Mumbai Naval Dockyard Bharti 2017 For 111 Posts (Last Date : 23 September 2017)

Pune 512 Army Base Workshop Kirkee Bharti 2017 For 253 Posts (Last Date : 19 September 2017)

Air India Limited Bharti 2017 For 217 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Agricultural Scientist Recruitment Board Bharti 2017 For 173 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Dadra and Nagar Haveli Administration Bharti 2017 For 27 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Pune DIAT Bharti 2017 For 13 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Latur Krishi Vigyan Kendra Bharti 2017 For 4 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Mumbai SSCBharti 2017 For 75 Posts (Last Date : 24 September 2017)

Maharashtra State Planning Department Bharti 2017 For 2 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Punjab Food Corporation of India Bharti 2017 For 860 Posts (Last Date : 20 September 2017)

Railway Protection Special Force Bharti 2017 For 19952 Posts (Last Date : 14 October 2017)

Competition Commission of India Bharti 2017 For 23 Posts (Last Date : 4, 15 and 19 September 2017)

Rajasthan Police Department Bharti 2017 For 13582 Posts (Last Date : 22 September 2017)

Haryana SSC Bharti 2017 For 2463 Posts (Last Date : 20 September (Adv. 9), 10 October (Adv. 10)2017)

माहिती मिळवा ईमेल वर

Study Material आणि नवीन नौकर्‍यांची माहिती मिळविण्यासाठी खालील माहिती भरा.

Login Box

Or sign in with your account on:

Not a member yet? Register

Like Our Facebook Page

Latest Users

  • Mahi_07
  • Ashish jain
  • nehajambhale28@gmail.com
  • subhedar
  • Sushil Mhaske