प्रयोग व त्याचे प्रकार (Voice And Its Types) व्याकरण Marathi Grammar

Category: Marathi (मराठी) Published on 20 November 2014
Written by Dhanshri Patil Hits: 24464

प्रयोग व त्याचे प्रकार (Voice And Its Types):

वाक्यातील कर्ता, कर्म, व क्रियापद यांच्या परस्पर संबंधाला प्रयोग असे म्हणतात.

मराठीत प्रयोगाचे तीन प्रकार पडतात.
1. कर्तरी प्रयोग
2. कर्मणी प्रयोग
3. भावे प्रयोग

1. कर्तरी प्रयोग (Active Voice) : जेव्हा क्रियापदाचे रूप हे कर्त्याच्या लिंग किवा वाचनानुसार बदलत असेल तर त्या प्रयोगास कर्तरी प्रयोग (Active Voice) असे म्हणतात.
उदा . तो चित्रा काढतो. (कर्ता- पुल्लिंगी)
       ती चित्र काढते. (कर्ता- लिंग)
       ते चित्र काढतात. (कर्ता- वचन)

कर्तरी प्रयोगाचे दोन उपप्रकार पडतात.
1. सकर्मक कर्तरी प्रयोग
2. अकर्मक कर्तरी प्रयोग

1. सकर्मक कर्तरी प्रयोग : ज्या कर्तरी प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले असेल तेव्हा त्यास सकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . राम आंबा खातो.
       सीता आंबा खाते. (लिंग)
       ते आंबा खातात. (वचन)


2. अकर्मक कर्तरी प्रयोग : ज्या कर्तरी प्रयोगाच्या वाक्यात जेव्हा कर्म आलेले नसते तेव्हा त्यास अकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . राम पडला
       सिता पडली (लिंग)
       ते पडले (वचन)    


2. कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) : क्रियापदाचे रूप कर्माच्या लिंग किवा वचनानुसार बदलते तर त्यास कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) असे म्हणतात.
उदा . राजाने राजवाडा बांधला. (कर्म- पुल्लिंगी)
       राजाने कोठी बांधली. (कर्म- लिंग)
       राजाने राजवाडे बांधले. (कर्म- वचन)


कर्मणी प्रयोगाचे पाच उपप्रकार पडतात.
1. प्राचीन कर्मणी प्रयोग / पुराण कर्मणी प्रयोग  
2. नवीन कर्मणी प्रयोग
3. समापन कर्मणी प्रयोग
4. शक्य कर्मणी प्रयोग
5. प्रधान कर्तुक कर्मणी प्रयोग

1. प्राचीन कर्मणी प्रयोग / पुराण कर्मणी प्रयोग : हा प्रयोग मूल संस्कृत कर्मणी प्रयोगापासून तयार झालेला आहे तसेच या कर्माच्या उदाहरनातील वाक्य संस्कृत मधील कवीरूपी आढळतात.                
उदा. नळे इंद्रास असे बोलीले.
      जो - जो किजो परमार्थ लाहो.


2. नवीन कर्मणी प्रयोग :  ह्या प्रयोगात इंग्लिश मधील Passive Voice प्रमाणे वाक्याची रचना आढळते. तसेच वाक्याच्या सुरवातीला कर्म येते व कर्त्या कडून प्रत्यय लागतात.
उदा . रावण रमाकडून मारला गेला.
       चोर पोलिसांकडून पकडला गेला.


3. समापण कर्मणी प्रयोग : जेव्हा कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्याच्या क्रियापदाचा अर्थ क्रिया समाप्त झाल्यासारखा असतो तेव्हा त्यास समापण कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . त्याचा पेरु खाऊन झाला.
       रामाची गोष्ट सांगून झाली.


4. शक्य कर्मणी प्रयोग : जेव्हा कर्मणी प्रयोगतील वाक्याच्या क्रियापदाचा अर्थ कर्त्यामध्ये ती क्रिया करण्याची शक्यता असल्यासारखा असतो, दिसतो तेव्हा त्या प्रयोगास शक्य कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . आई कडून काम करविते.
       बाबांकडून जिना चढविता.


5. प्रधान कर्तुत कर्मणी प्रयोग : कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्यात जेव्हा कर्ता प्रथम मानला जातो तेव्हा त्या प्रयोगास प्रधान कर्तुक कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . त्याने काम केले.
       तिने पत्र लिहिले.  


3. भावे प्रयोग : जेव्हा कर्त्याच्या किवा कर्माच्या लिंग किवा वाचनात बदल करूनही क्रियापद बदलत नाही तेव्हा त्या प्रयोगास भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . सुरेशने बैलाला पकडले.
       सिमाने मुलांना मारले.    

भावे प्रयोगाचे तीन उपप्रकर पडतात. 

1. सकर्मक भावे प्रयोग :
2. अकर्मक भावे प्रयोग :
3. अकर्तुक भावे प्रयोग :

1. सकर्मक भावे प्रयोग : ज्या भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले असल्यास त्यास सकर्मक भावे प्रयोग म्हणतात.
उदा. शिक्षकाने विद्यार्थ्यांना शिकविले.
      रामाने रावणास मारले.

2. अकर्मक भावे प्रयोग : ज्या भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्म आलेले नसल्यास त्यास अकर्मक भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . मुलांनी खेळावे.
       विद्यार्थांनी जावे.

3. अकर्तुक भावे प्रयोग : भावे प्रयोगाच्या वाक्यात कर्ता आलेला नसेल तेव्हा त्यास अकर्तुक भावे प्रयोग असे म्हणतात.
उदा . आता उजाडले.
       शांत बसावे.
       आज सारखे उकडते.

All Latest Jobs

Aurangabad NHM Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 29 November 2017)

Nanded NHM Bharti 2017 For 17 Posts (Interview Date : 2 December 2017)

Dhule NHM Bharti 2017 For 9 Posts (Interview Date : 5 December 2017)

Chandrapur MSRLM Bharti 2017 For 74 Posts (Last Date : 7 December 2017)

MPSC PSI Main Exam Bharti 2017 For 322 Posts (Last Date : 5 December 2017)

Mumbai Abhyudaya Co-op Bank Bharti 2017 For 12 Posts (Last Date : 30 November 2017)

Ministry of Defence Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 14 December 2017)

KMC Bharti 2017 For 139 Posts (Interview Date : 28 November 2017)

Catholic Syrian Bank Bharti 2017 For 373 Posts (Last Date : November 2017)

Kolhapur Mahanagarpalika Bharti 2017 For 4 Posts (Last Date : 4 December 2017)

Pune IIIT Bharti 2017 For 13 Posts (Interviews Date : 26 November 2017)

Bhiwandi Nizampur Mahanagarpalika Bharti 2017 For 77 Posts (Interview Date : 27 to 29 November 2017)

Staff Selection Commission Bharti 2017 For 3259 Posts (Last Date : 18 December 2017)

Dombivli Nagari Sahakari Bank Bharti 2017 For 40 Posts (Last Date : 4 December 2017)

Parbhani Jilha Rugnalaya Bharti 2017 For 2 Posts (Interviews Date : 24 November 2017)

Sangli Police Patil Bharti 2017 For 81 Posts (Last Date : 30 November 2017)

Indian Oil Corporation Limited Bharti 2017 For 470 Posts (Last Date : 26 November 2017)

Bharat Heavy Electricals Limited Bharti 2017 For 310 Posts (Interview Date : 16 December 2017)

Reserve Bank Of India Bharti 2017 For 526 Posts (Last Date : 7 December 2017)

Yavatmal Forest Department Bharti 2017 For 3 Posts (Last Date : 27 November 2017)

Indian Air Force Bharti 2017 For 132 Posts (Last Date : 16 December 2017)

Bhubaneshwar AIIMS Bharti 2017 For 927 Posts (Last Date : 25 December 2017)

Chennai Petroleum Corporation Limited Bharti 2017 For 108 Posts (Last Date : 26 November 2017)

Bangalore Metro Rail Corporation Limited Bharti 2017 For 80 Posts (Last Date : 15 December 2017)

Bank of Baroda Bharti 2017 For 427 Posts (Last Date : 5 December 2017)

Nagpur RSC Bharti 2017 For 2 Posts (Walk-in Test Date : 25 November 2017)

Vikram Sarabhai Space Centre Bharti 2017 For 153 Posts (Interview Date : 18 and 25 November 2017)

Border Security Force Bharti 2017 For 109 Posts (Interview Date : 27 Nov. to 1 Dec. 2017)

CEIL Bharti 2017 For 150 Posts (Last Date : 25 November 2017)

BPSC Bharti 2017 For 1345 Posts (Last Date : 6 December 2017)

State Police Complaint Authority Bharti 2017 For 2 Posts (Interview Date : 27 November 2017)

Navoday Vidyalay Samiti Bharti 2017 For 683 Posts (Last Date : 13 December 2017)

Thane MBMC Bharti 2017 For 1 Post (Interview Date : 29 November 2017)

Thane Mahanagarpalika Bharti 2017 For 12 Posts (Last Date : 24 November 2017)

Washim Zilla Parishad Bharti 2017 For 8 Posts (Last Date : 24 November 2017)

Solapur Police Patil Bharti 2017 (Last Date : 24 November 2017)

Gondia UMED Bharti 2017 For 57 Posts (Last Date : 24 November 2017)

Maharashtra CIDCO Bharti 2017 For 57 Posts (Last Date : 27 November 2017)

Engineers India Limited Bharti 2017 For 229 Posts (Last Date : 28 November 2017)

Nagpur Moil Limited Bharti 2017 For 16 Posts (Last Date : 8 December 2017)

IBPS Specialist Officer Bharti 2017 For 1315 Posts (Last Date : 27 November 2017)

Food Corporation of India Bharti 2017 For 380 Posts (Last Date : 4 December 2017)

UP Indian Postal Circle Bharti 2017 For 5314 Posts (Last Date 29 November 2017)

Bharat Electronics Limited Bharti 2017 For 26 Posts (Last Date : 25 November 2017)

Banglore Rail Wheel Factory Bharti 2017 For 192 Posts (Last Date : 29 November 2017)

Hindustan Copper Limited Bharti 2017 For 129 Posts (Last Date : 30 November 2017)

Central Railway Bharti 2017 For 2196 Posts (Last Date : 30 November 2017)

Aurangabad BAMU Bharti 2017 For 16 Posts (Last Date : Off. 30 Nov. On. 8 Dec. 2017)

Satish Dhawan Space Centre Bharti 2017 For 30 Posts (Last Date : On. 17 Nov. and Off. 27 Nov. 2017)

North Western Railway Bharti 2017 For 1164 Posts (Last Date : 29 November 2017)

National Company Law Tribunal Bharti 2017 For 21 Posts (Last Date : 27 November 2017)

Maharashtra Maritime Board Bharti 2017 For 3 Posts (Last Date : 27 November 2017)

माहिती मिळवा ईमेल वर

Study Material आणि नवीन नौकर्‍यांची माहिती मिळविण्यासाठी खालील माहिती भरा.

Login Box

Or sign in with your account on:

Not a member yet? Register

Like Our Facebook Page

Latest Users

  • Karankoli
  • SS8831
  • Ashmira29
  • Alpesh96
  • Alpesh