1857 चा उठाव व महाराष्ट्र

Category: History (ईतिहास) Published on 11 March 2015
Written by Dhanshri Patil Hits: 11037

1857 चा उठाव व महाराष्ट्र

1. रंगो बापुजी गुप्ते

  • सातार्‍याचा राजा प्रतापसिंह याचा वकील.
  • प्रतापसिंहचे सरकार खालसा होवू नये म्हणून प्रयत्न केला.
  • यासाठी सतत इंग्लंड मध्ये 12 वर्ष वास्तव्य
  • इंग्रजांनी मागणी मान्य न केल्यामुळे भारतात परतल्यावर इंग्रजांविरुद्ध सशस्त्रं उठावाची योजना रंगो बापूजीने बनवली.
  • मांग, रामोशी, कोळी, यांना भरती करून छुपे सैन्य उभारले.
  • सातारा व महाबळेश्वर येथे उठावाची योजना होती.
  • परंतु उठाव फसला, योजना यशस्वी झाली नाही.
  • रंगो बापुजी गुप्ते पळून जाण्यास यसस्वी.

2. नानासाहेब व तात्या टोपे :

  • इंग्रजांविरुद्ध 1857 च्या उठावात भाग
  • 18 एप्रिल 1859 - तात्या टोपेला फाशी
  • उत्तरेकडील 1857 च्या उठावाला मराठी माणसांनी नेतृत्व पुरविले.

कोल्हापुरातील उठाव: :

  • 1. जुलै 1857 - 21 व्या आणि 28 व्या रेजिमेंटमधील भारतीय सैनिकांचा उठाव.
  • 2. डिसेंबर 1857 - कोल्हापूर छत्रपतीला लहान भाऊ चिमा साहेबाच्या नेतृत्वाखाली उठाव, बेळगाव, धारवाडा, कोन्हार परिसरातील हिंदी शिपायांनी योजना आखली
  • पण हा उठाव फसला.
  • वरील दोन्ही उठाव मोडून काढण्यात पोर्तुगीज सेनापती जेकबने सहाय्य केले.

जमाखिंडी संस्थानातील उठाव :

  • आप्पासाहेब पटवर्धन यांचा सहभाग
  • बेकायदेशीर शस्त्रसाठा जमा करून ठेवल्याबद्दल अटक व राजपद काढून घेतले.
  • 1858 च्या राणीच्या जाहीरनाम्यानुसार आप्पासाहेबांची सुटका व राजपद परत मिळेल.

मुधोळमधील बेरडांचा उठाव :

  • 1857 ल लागू केलेल्या शस्त्रबंदी कायद्यानुसार भारतीयांना विनापरवाना शस्त्र वापरण्यास बंधी घातली.
  • या शस्त्रबंदी कायद्याच्या विरुद्ध मुधोळमधील बेरडांनी उठाव केला.
  • बेरडांना सार्वजनिक ठिकणी फाशी देण्याचे तंत्र इंग्रजांनी वापरले.

सुरगाणा संस्थान मधील उठाव :

  • सुरगाणा संस्थानचा राजा नीळकंठराव भगवंतराव पवार यांनी भिल्ल व कोळी लोकांना हाताशी धरून उठाव घडवून आणला.
  • इंग्रजांनी उठाव मोडून काढला.
  • पेठच्या राजाला फाशी दिली.

खानदेशातील भिल्लाचा उठाव: :

  • सातपुडा भागात
  • नेतृत्व - काजीसिंग, भागोजी नाईक, शंकरसिंह
  • 1500 पेक्षा अधिक भिल्ल सहभागी
  • सरकारी खजिना लुटला
  • इंग्रजांनी उठाव मोडून काढला

औरंगाबादेतील उठाव :

  • औरंगाबादेतील घोडदळाच्या पलटणीत मुस्लिम बहसंख्य
  • मुघल बादशाहाविरुद्ध उत्तरेकडे लढाईसाठी जाण्यास ब्रिटिश घोडदळातील मुस्लिम सैनिक नाखुन होते.त्यामुळे उठाव केला.
  • नेतृत्व - फिदाअली

नागपूरमधील उठाव :

  • नागपूरमधील मराठे मंडळींची उठावाला फूस
  • युरोपीयन अधिकार्‍यांची दारूगोळा, तोफा हस्तगत करणे, सीताबर्डीचा किल्ला हस्तगत करणे असे उठावाचे पूर्वनियोजित स्वरूप होते.
  • या उठावाला भोसले कुळातील बाकाबाई हिचा विरोध
  • बाकाबाई सारखी माणसे देशद्रोहि राहिल्यामुळे उठाव फसला.
  • निकष :
  • - 1857 च्या उठावात मराठी जनतेने भाग घेतला असला तरी त्याचे सहभागीत्व अत्यंत मर्यादित होते. ते महाराष्ट्राच्या विशिष्ट भागापुरते मर्यादीत होते. या भागात राष्ट्रीयत्वाच्या - - भावना तेवड्या प्रखरतेने उदयास आल्या नव्हत्या.
  • - परकीय राजवटीविरुद्ध चीड, संताप, हा प्रामुख्याने संस्थानिकांत राज्य गमावलेल्या वर्गात होता.आदिवासी जमातीत होता.

- 1857 च्या उठावात मराठी माणसांनी नेतृत्व पुरविले.

नारायण मल्हार जोशी :

  • कामगार नेते
  • All India trade union congress च्या स्थापनेत पुढाकार - 1920
  • AITUC चे 1925 ते 1929 या काळात general secretary होते.
  • 1931 मध्ये जोशींनी AITUC सोडली & All India Trade union Federation ची स्थापना केली.
  • AITUC मध्ये डाव्यांचे प्रमाण वाढल्यामुळे म्हणून जोशींनी ALTUC सोडली.

भारतातील कामगार चळवळ :

  • 1850 ते 1900 भारतातील कामगार वर्गाच्या उदयाचा कालखंड. या काळात ब्रिटीशांनी भारतात औद्योगिकीकरणास प्राधान्य दिले नाही. त्यामुळे भारतात औद्योगिक विकासाचा वेग कमी होता पर्यायाने कामगार वर्गाची संख्या कमी होती.
  • 1900 ते 05 नंतर ब्रिटिशांनी त्यांच्या गरजेतून भारतीय भांडवलदारांचा औद्योगिक कारखाने उभारण्यास प्रोत्साहन दिले. यानंतर भारतात औद्योगिक कारखाने स्थापन करायला चालना मिळाली पर्यायाने कामगार वर्गाची संख्या वाढली.
  • 1920-All India trade union congress ची स्थापना

नारायण मेघाजी लोखंडे

  • जन्म - 1848 ठाणे
  • भारतातील कामगार चळवळीचे प्रणेते.
  • महात्मा फुलेचे अनुयायी होते.
  • Bombay mill hands Association ची स्थापना - 1881 ला.

महाराष्ट्रातील शेतकरी उठाव :

  • 1857 - पुणे व अहमदनगर, सातारा जिल्ह्यात या प्रदेशात अस्तित्वात असलेली महसुलाची पद्धती-रयतवारी
  • रयतवारी पद्धतीचा दोषाप्रमाणे या भागातील शेतकरी सावकारांच्या तावडीत सापड्लेले
  • या भागातील सावकार बाहेरून आलेले मारवाडी, गुजराती होते.
  • 1860 च्या दशकात पूर्वार्धात अमेरिकेतील यादवी युद्धमुळे कापसाची निर्यात वाढल्याने कापसाचे भाव वाढत गेले.
  • 1964 मध्ये यादवी युद्ध संपल्यावर कापसाची निर्यात कमी होवून कापसाचे भाव कोसळले त्यामुळे शेतकरी संकटात सापडला
  • शेतकर्‍यांच्या अडचणीचा कायदा घेवून सावरकरांनी जमिनी बाळकवायला सुरवात केली
  • सावरकर हेच आपल्या दुर्दशेचे कारण आहे असे शेतकर्‍यांचे ठाम मत बनले.
  • उठावाची सुरवात - डिसेंबर 1874, करडे गाव तालुका शिरूर
  • सावकारांवर सुरवातीला शांततापूर्न सामाजिक बहिष्काराचे तंत्र वापरण्यात आले.
  • सामाजिक बहिष्काराचा फारसा परिणाम होत नाही हे लक्षात आल्यावर शेतकर्‍याच्या बहिष्काराचे रूपांतर दंग्यामध्ये झाले
  • सावकारांकडील गहाणखाते, न्यायालयाचे हुकूमनामे, सर्व कर्जविषयक दस्ताऐवज हस्तगत करून त्याची सार्वजनिक होळी करण्यात येई.
  • चळवळीत हिंसाचार फारसा झाला नाही.
  • उठावाचा रोख ब्रिटिश सरकारविरूद्ध नव्हता तर स्थानिक सावकारांविरुद्ध होता.
  • ब्रिटीशांनी कारवाही करून उठाव दडपून टाकला.
  • शेतकर्‍यांमधील असंतोष शांत करण्यासाठी 1879 डेक्कन "Agriculturist Releif Act" करण्यात आला.
  • व शेतकर्‍यांना सावकारांपासून काही प्रमाणात संरक्षण देण्यात आले.

All Latest Jobs

Himachal Pradesh SSC Bharti 2017 For 2945 Posts (Last Date : 15 October 2017)

Airports Authority of India Bharti Bharti 2017 For 200 Posts (Last Date : 17 October 2017)

Pune Smart City Development Co. Ltd Bharti 2017 For 28 Posts (Interview Date : 4, 5 October 2017)

Yavatmal National Health Mission Bharti 2017 For 31 Posts (Last Date : 21 September 2017)

Beed Lonar Shikshan Prasarak Mandal Bharti 2017 For 49 Posts (Interview Date : 1, 2 October 2017)

MPSC Dean Bharti Bharti 2017 For 1 Post (Last Date : 4 October 2017)

Solapur Shri Digamber Jain Gurukul Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Pune Bank of Maharashtra Bharti 2017 For 110 Posts (Last Date : 7 October 2017)

PMC NUHM Bharti 2017 For 175 Posts (Interview Date : 25 to 27 September 2017)

Cochin Shipyard Limited Bharti 2017 For 73 Posts (Last Date : 24 and 30 September 2017)

PMC IHFW Bharti 2017 For 37 Posts (Interview Date : 25 September 2017)

Satara Sharyu Agro Industries Limited Bharti 2017 For 173 Posts (Interview Date : 18, 19 September 2017)

Border Security Force Bharti 2017 For 1074 Posts (Last Date : 22 October 2017)

Konkan Railway Corporation Limited Bharti 2017 For 10 Posts (Last Date : 9, 10 October 2017)

State Bank of India Bharti 2017 For 41 Posts (Last Date : 6 October 2017)

North Western Railway Bharti 2017 For 307 Posts (Last Date : 12 October 2017)

Thane National Rural Health Mission Bharti 2017 For 6 Posts (Interview Date : 28 September 2017)

Buldhana Zillha Parishad Bharti 2017 For 1 Post (Last Date For Application : 22 September 2017)

Usmanabad SSSAS College Bharti 2017 For 18 Posts (Last Date For Application : 28 September 2017)

RailTel Corporation of India Limited Bharti 2017 For 131 Posts (Last Date : 26 September 2017)

Pachora NUHM Bharti 2017 For 5 Posts (Interview Date : 21 September 2017)

Amaravati Health Service Bharti 2017 For 5 Posts (Interview Date : 22 Septmber 2017)

Mumbai MMRDA Bharti 2017 For 23 Posts (Last Date : 28 September 2017)

Hindustan Copper Limited Bharti 2017 For 75 Posts (Last Date : 26 September 2017)

Ministry Of Minority Affairs Bharti 2017 For 5 Posts (Last Date : 9 November 2017)

Thane RNTCP Bharti 2017 For 1 Post (Interview Date : 19 Septmber 2017)

Pune IISER Bharti 2017 For 3 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mumbai ESIC Hospital Kandivali Bharti 2017 For 15 Posts (Interview Date : 25, 26 September 2017)

Union Public Service Commission Bharti 2017 For 48 Posts (Last Date : 14 and 28 September 2017)

Thane Zilha Parishad Bharti 2017 For 1 Post (Last Date : 20 September 2017)

Nashik Maharashtra Tribal Public School Society Bharti 2017 For 105 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mumbai Public Health Department Bharti 2017 For 394 Posts (Last Date : 20 September 2017)

Nagpur Central Railway Bharti 2017 For 4 Posts (Interview Date : 20 September 2017)

Power Grid Corporation of India Limited Bharti 2017 For 81 Posts (Last Date : 20 September 2017)

BSNL Bharti 2017 For 996 Posts (Last Date : 15 October 2017)

Nanded National Health Mission Bharti 2017 For 46 Posts (Last Date : 21 September 2017)

Mumbai National Health Mission Bharti 2017 For 41 Posts (Last Date : 20 September 2017)

IBPS Clerk Bharti 2017 For 7883 Posts (Last Date : 3 October 2017)

Buldhana SSGMC Bharti 2017 For 56 Posts (Last Date : 21 September 2017)

The Amravati Zilha Shikshak Sahkari Bank Limited Bharti 2017 For 36 Posts (Last Date : On. 20 Sep. and Off. 22 Sep. 2017)

Pune CRPF Bharti 2017 For 1 Post (Interview Date : 25 September 2017)

Maharashtra Department of Sainik Welfare Bharti 2017 For 39 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Mahagenco Bharti 2017 For 107 Posts (Last Date : 22 September 2017)

Mumbai Naval Dockyard Bharti 2017 For 111 Posts (Last Date : 23 September 2017)

Pune 512 Army Base Workshop Kirkee Bharti 2017 For 253 Posts (Last Date : 19 September 2017)

Air India Limited Bharti 2017 For 217 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Agricultural Scientist Recruitment Board Bharti 2017 For 173 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Dadra and Nagar Haveli Administration Bharti 2017 For 27 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Pune DIAT Bharti 2017 For 13 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Latur Krishi Vigyan Kendra Bharti 2017 For 4 Posts (Last Date : 25 September 2017)

Mumbai SSCBharti 2017 For 75 Posts (Last Date : 24 September 2017)

Maharashtra State Planning Department Bharti 2017 For 2 Posts (Last Date : 30 September 2017)

Punjab Food Corporation of India Bharti 2017 For 860 Posts (Last Date : 20 September 2017)

Railway Protection Special Force Bharti 2017 For 19952 Posts (Last Date : 14 October 2017)

Competition Commission of India Bharti 2017 For 23 Posts (Last Date : 4, 15 and 19 September 2017)

Rajasthan Police Department Bharti 2017 For 13582 Posts (Last Date : 22 September 2017)

Haryana SSC Bharti 2017 For 2463 Posts (Last Date : 20 September (Adv. 9), 10 October (Adv. 10)2017)

माहिती मिळवा ईमेल वर

Study Material आणि नवीन नौकर्‍यांची माहिती मिळविण्यासाठी खालील माहिती भरा.

Login Box

Or sign in with your account on:

Not a member yet? Register

Like Our Facebook Page

Latest Users

  • Mahi_07
  • Ashish jain
  • nehajambhale28@gmail.com
  • subhedar
  • Sushil Mhaske